ਕੱਲ੍ਹ, 8 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਦੀਵਾਲੀ ਹੈ — ਘਰ-ਘਰ ਦੀਵੇ ਜਗਣਗੇ ਤੇ ਪਟਾਕੇ ਚੱਲਣਗੇ। ਪਰ ਹਰ ਸਾਲ ਇਹੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਦੌੜ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਟਾਕਿਆਂ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਹਰ ਦੀਵਾਲੀ ’ਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ’ਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਸਹੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਨਜ਼ਰ ਤੇ ਚਮੜੀ ਦੋਵੇਂ ਬਚਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
AIIMS ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ
ਦਿੱਲੀ ਦੇ AIIMS ਦੇ ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਮੁਤਾਬਕ ਪਿਛਲੀ ਦੀਵਾਲੀ ’ਤੇ 190 ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ’ਤੇ ਪਟਾਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੱਟਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ — ਜੋ 2024 ਦੇ 160 ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕਰੀਬ 19 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਚੋਂ ਲਗਭਗ 45 ਫ਼ੀਸਦੀ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ’ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸਰਜਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ। ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਮਲੇ (51 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਦੀਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਹੋਏ, ਤੇ 17 ਫ਼ੀਸਦੀ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈਆਂ।
ਇੰਡੀਅਨ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਓਫ਼ਥੈਲਮੋਲੋਜੀ ’ਚ ਛਪੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਕ ਦੀਵਾਲੀ 2023-24 ਦੌਰਾਨ 67 ਮਰੀਜ਼ਾਂ ’ਚੋਂ 62.7 ਫ਼ੀਸਦੀ ਬੱਚੇ ਸਨ ਤੇ 34.3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਤਮਾਸ਼ਬੀਨ ਸਨ — ਭਾਵ ਪਟਾਕਾ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। 23.9 ਫ਼ੀਸਦੀ ਨੂੰ ਸਰਜਰੀ ਕਰਵਾਉਣੀ ਪਈ ਤੇ 40 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਨਜ਼ਰ 6/60 ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਰਹਿ ਗਈ।
ਪਿਛੋਕੜ: ਕਾਰਬਾਈਡ ਗੰਨਾਂ ਦਾ ਨਵਾਂ ਖ਼ਤਰਾ
ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਿੰਤਾ ਕਾਰਬਾਈਡ ਗੰਨਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੀ ਦੀਵਾਲੀ ’ਤੇ AIIMS ’ਚ 18-20 ਮਾਮਲੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ’ਚ 37 ਮਰੀਜ਼ਾਂ ’ਚੋਂ ਸਾਰੇ ਮੁੰਡੇ ਸਨ, ਔਸਤ ਉਮਰ 15 ਸਾਲ ਸੀ ਤੇ 64.8 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਗੰਭੀਰ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੜ ਗਈ ਸੀ। AIIMS ਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਯੰਤਰਾਂ ’ਤੇ ਪੂਰੀ ਪਾਬੰਦੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਟਾਕਾ ਅੱਖ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ — ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸਾੜਦਾ ਹੈ, ਧਮਾਕੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਟੁਕੜੇ ਅੱਖ ’ਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਦੀ ਅੱਖ ਬਾਹਰੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਲ ਦਿਸੇ, ਪਰ ਅੰਦਰ ਗਹਿਰੀ ਸੱਟ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅੱਖ ’ਚ ਸੱਟ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਕਰੋ
ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਲਾਹ ਹੈ — ਅੱਖ ਨੂੰ ਮਲੋ ਨਾ, ਦਬਾਓ ਨਾ ਤੇ ਅੰਦਰ ਫਸਿਆ ਕੱਚ, ਧਾਤ ਜਾਂ ਕੂੜਾ ਆਪ ਕੱਢਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਕਰੋ। ਕਾਜਲ, ਗੁਲਾਬ ਜਲ, ਨਾਰੀਅਲ ਤੇਲ, ਘਿਓ, ਸ਼ਹਿਦ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾ ਪਾਓ। ਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਊਡਰ ਅੱਖ ’ਚ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਫ਼ ਚੱਲਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਧੋਵੋ। ਅੱਖ ’ਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਗਲਾਸ ਦਾ ਤਲਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਸਖ਼ਤ ਢੱਕਣ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਰੱਖ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਦਬਾਅ ਦੇ ਢੱਕੋ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਿਭਾਗ ’ਚ ਜਾਓ — ਦਰਦ ਘੱਟ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਵੀ। ਧੁੰਦਲੀ ਨਜ਼ਰ, ਤੇਜ਼ ਦਰਦ, ਖ਼ੂਨ, ਸੁੱਜੀ ਜਾਂ ਬੰਦ ਅੱਖ, ਅੱਖ ਦੀ ਪੁਤਲੀ ਦਾ ਆਕਾਰ ਬਦਲਣਾ, ਚਮਕ ਜਾਂ ਕਾਲੇ ਧੱਬੇ ਦਿਸਣਾ — ਇਹ ਸਭ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹਨ।
ਚਮੜੀ ਸੜੇ ਤਾਂ 20 ਮਿੰਟ ਦਾ ਨਿਯਮ
ਪਟਾਕੇ, ਦੀਵੇ ਜਾਂ ਗਰਮ ਤੇਲ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਸੜੇ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੜੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਠੰਢੇ ਚੱਲਦੇ ਪਾਣੀ ਹੇਠ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 15 ਤੋਂ 20 ਮਿੰਟ ਰੱਖੋ — ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਵੀ ਇਹੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਢਿੱਲੇ ਕੱਪੜੇ ਉਤਾਰੋ, ਪਰ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਚਿਪਕਿਆ ਕੱਪੜਾ ਖਿੱਚ ਕੇ ਨਾ ਉਤਾਰੋ। ਫਿਰ ਸੜੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸਾਫ਼, ਚਿਪਕਣ ਨਾ ਵਾਲੀ ਪੱਟੀ ਨਾਲ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਢੱਕੋ। ਬਰਫ਼, ਟੁੱਥਪੇਸਟ, ਘਿਓ, ਮੱਖਣ, ਹਲਦੀ, ਐਲੋਵੇਰਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਘਰੇਲੂ ਲੇਪ ਨਾ ਲਾਓ — ਡਾਕਟਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲਾਗ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੱਟ ਹੋਰ ਗਹਿਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੜਨ ਵੱਡੀ ਹੋਵੇ, ਚਿਹਰੇ ’ਤੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬੱਚਾ ਸੜਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਹਸਪਤਾਲ ਜਾਓ। ਛਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਫੋੜੋ ਨਾ — ਉਹ ਚਮੜੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਬਚਾਅ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਇਲਾਜ
ਪਟਾਕੇ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਨਕਾਂ ਪਾਓ, ਲੰਮੀ ਬੱਤੀ ਨਾਲ ਦੂਰੋਂ ਜਲਾਓ ਤੇ ਬੁਝੇ ਪਟਾਕੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰੋ। ਬੱਚੇ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ’ਚ ਪਟਾਕੇ ਚਲਾਉਣ ਤੇ ਦਰਸ਼ਕ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ। ਤੇਜ਼ ਧਮਾਕਿਆਂ ਕੋਲ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ — ਕੰਨਾਂ ’ਚ ਰੂੰ ਜਾਂ ਈਅਰ ਪਲੱਗ ਵਰਤੋ ਤੇ ਕੰਨ ’ਚ ਤੇਲ, ਬੂੰਦਾਂ, ਲਸਣ ਜਾਂ ਅਦਰਕ ਦਾ ਰਸ ਨਾ ਪਾਓ। ਕੰਨ ’ਚ ਦਰਦ, ਸ਼ਨਾਟਾ ਜਾਂ ਸੁਣਨ ’ਚ ਕਮੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ENT ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਦਿਖਾਓ।
ਅੱਗੇ ਕੀ
ਇਸ ਦੀਵਾਲੀ ਘਰ ’ਚ ਪਹਿਲੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਾ ਡੱਬਾ ਤਿਆਰ ਰੱਖੋ — ਸਾਫ਼ ਪੱਟੀਆਂ, ਗੌਜ਼, ਦਸਤਾਨੇ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਨਕਾਂ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਨੰਬਰ 112 ਫ਼ੋਨ ’ਚ ਸੇਵ ਕਰੋ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਖ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਜਾਂ ਚਮੜੀ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਉਮਰ ਭਰ ਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟ ’ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਨੁਸਖ਼ਿਆਂ ’ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ — ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ:




[…] ਕੱਲ੍ਹ ਦੀਵਾਲੀ! ਪਟਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਚਮੜ… […]
[…] ਕੱਲ੍ਹ ਦੀਵਾਲੀ! ਪਟਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਚਮੜ… […]