ਗੋਡਿਆਂ ’ਚ ਦਰਦ, ਮੋਢੇ ਦੁਖਣੇ ਜਾਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਜਕੜਣੀਆਂ — ਇਹ ਅੱਜ ਹਰ ਦੂਜੇ ਘਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਗਠੀਏ (arthritis) ਦਾ ਨਾਂ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਡਾਕਟਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਠੀਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਰੀਰ ’ਚ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਕਮੀ, ਸੂਜਨ ਜਾਂ ਯੂਰਿਕ ਐਸਿਡ ਦਾ ਵੱਧਣਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਹੀ ਕਾਰਨ ਜਾਣਨ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਕੁਝ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਦੋਂ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ?
ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇ ਜੋੜਾਂ ’ਚ ਸੋਜ, ਲਾਲੀ ਜਾਂ ਗਰਮਾਹਟ ਹੋਵੇ, ਦਰਦ ਲਗਾਤਾਰ ਰਹੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਹੋਵੇ, ਦੋਹਾਂ ਪਾਸੇ ਇੱਕੋ ਜੋੜ ਦੁਖਣ, ਸਵੇਰੇ ਜਕੜਨ 30 ਮਿੰਟ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹੇ ਜਾਂ ਨਾਲ ਬੁਖ਼ਾਰ, ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਵਜ਼ਨ ਘਟਣਾ ਹੋਵੇ — ਤਾਂ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਟੈਸਟ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਵੇਲੇ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਦ-ਨਿਵਾਰਕ ਦਵਾਈ ਲੈਣਾ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਵਿਟਾਮਿਨ D ਅਤੇ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਟੈਸਟ
ਰਿਊਮੈਟੋਲੋਜਿਸਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਜੋੜਾਂ ’ਚ ਬਿਨਾ ਸੋਜ ਤੋਂ ਦਰਦ ਹੋਣਾ ਅਕਸਰ ਵਿਟਾਮਿਨ D ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਟਾਮਿਨ D ਸਰੀਰ ’ਚ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਦੇ ਸੋਖਣ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਹੱਡੀਆਂ-ਜੋੜਾਂ ’ਚ ਦਰਦ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ’ਚ ਧੁੱਪ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਕਮੀ ਆਮ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਧੁੱਪ ’ਚ ਢੁਕਵਾਂ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ। ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਖ਼ੂਨ ਟੈਸਟ ਨਾਲ ਵਿਟਾਮਿਨ D ਦਾ ਪੱਧਰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਦਾ ਟੈਸਟ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੂਜਨ ਪਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਟੈਸਟ: ESR ਅਤੇ CRP
ਜੇ ਦਰਦ ਸੋਜ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਸਰੀਰ ’ਚ ਸੂਜਨ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਦੇਖਣ ਲਈ ESR ਅਤੇ CRP ਟੈਸਟ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਟੈਸਟ ਇਕੱਲੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ, ਪਰ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ’ਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਰਦ ਸੂਜਨ-ਵਾਲਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਕੈਨਿਕਲ — ਜਿਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦਾ ਰਸਤਾ ਖੁਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਯੂਰਿਕ ਐਸਿਡ, RA ਫੈਕਟਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਸਟ
ਅਚਾਨਕ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਜੇ ਇੱਕ ਜੋੜ ’ਚ ਸੋਜ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਯੂਰਿਕ ਐਸਿਡ ਦਾ ਖ਼ੂਨ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ — ਇਸ ਦਾ ਵੱਧਣਾ ਗਾਊਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਿਊਮੈਟਾਇਡ ਗਠੀਏ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ RA ਫੈਕਟਰ ਅਤੇ ਐਂਟੀ-CCP ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਟੈਸਟ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਐਂਟੀ-CCP ਵਧੇਰੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ CBC, ਕਈ ਵਾਰ ANA ਅਤੇ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਟੈਸਟ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਟੈਸਟ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਿਦਾਨ ਨਹੀਂ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਾਕਟਰ ਕਰੇ।
ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਜ਼ਰੂਰੀ
ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਟੈਸਟ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ। ਉੱਚਾ ਯੂਰਿਕ ਐਸਿਡ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਅਤੇ ਹਮਲੇ ਵੇਲੇ ਪੱਧਰ ਸਧਾਰਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ — ਇਸ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਲੱਛਣਾਂ, ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਖ਼ੁਦ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾ ਕੇ ਆਪ ਇਲਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਨਾ ਕਰੋ; ਕਿਸੇ ਵੀ ਟੈਸਟ ਜਾਂ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
