Parminder Singh 
ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਅੱਠ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਅੱਜ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੀ. ਪੀ. ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਅੱਜ, 1 ਨਵੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਟਾਲਕਟੋਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ ’ਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਗਨ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਗੇਮਜ਼ 2026 ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਗ ਦਾਨ ਨੂੰ ‘ਮਹਾਦਾਨ’ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਸੇਵਾ ਦੀ ਉਹ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਦੁੱਖ ’ਚ ਵੀ ਉਮੀਦ ਜਿਊਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅੰਕੜੇ ਜੋ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ
ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ’ਚ 2025 ਦੌਰਾਨ 20,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਗ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ 2013 ’ਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਸਿਰਫ਼ 4,900 ਸੀ। ਇਸ ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ’ਚ ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਹੈ। 2025 ’ਚ 1,200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦਾਨੀ ਦਰਜ ਹੋਏ — ਇਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲਾਨਾ ਅੰਕੜਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਵੀ ਦਿੱਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਦਾਨੀ ਦੇ ਸੱਤ ਅੰਗ ਸੱਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਡੀਕ ਸੂਚੀ ’ਚ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹਾਲੇ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ।
ਖੇਡਾਂ ’ਚ ਕੀ-ਕੀ ਹੋਇਆ?
ਉਦਘਾਟਨੀ ਸਮਾਰੋਹ ’ਚ ‘ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੁਬਾਰਾ’ ਕੈਲੰਡਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਡਰੈਸਡਨ ’ਚ ਹੋਈਆਂ ਵਰਲਡ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਗੇਮਜ਼ 2025 ਦੇ ਤਮਗ਼ਾ ਜੇਤੂਆਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਲ ਉਹ ਸੀ, ਜਦੋਂ 570 ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨੀਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਤਾੜਾਸਨ ਕੀਤਾ — ਇਸ ਨੂੰ ਵਰਲਡ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਰਿਕਾਰਡਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲੋਂ ‘ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਕੱਠ’ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਮਿਲਿਆ। ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਸਮਾਰੋਹ ’ਚ ਅੰਗ ਦਾਨ ਦੀ ਸਹੁੰ ਵੀ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਕਬੱਡੀ, ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਤੇ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਮੈਚ ਦੇਖੇ। ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਰੀਨਲ ਕੇਅਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਰ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਹਸਪਤਾਲ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਧੀਨ NOTTO ਇਸ ਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਭਾਈਵਾਲ ਹੈ।
ਭਰਮ ਤੋੜਨਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੰਮ
ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅੰਗ ਦਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਭਰਮਾਂ ਅਤੇ ਗ਼ਲਤਫ਼ਹਿਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫ਼ੈਸਲਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਤਜਰਬੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ — ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਦਹਾਕਾ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਅਣਜਾਣ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਿਗਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਟੀ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਈ ਸੀ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦਾਨੀ ਅਕਸਰ ਅਣਜਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਿਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅੰਗ ਦਾਨ ਦੀ ਸਹੁੰ ਕਿਵੇਂ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਭਾਰਤ ’ਚ ਅੰਗ ਦਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਧੀਨ NOTTO ਰਾਹੀਂ ਚਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਹਿਊਮਨ ਆਰਗਨਜ਼ ਐਂਡ ਟਿਸ਼ੂਜ਼ ਐਕਟ, 1994 ਤਹਿਤ ਨਿਯਮਤ ਹੈ। 18 ਸਾਲ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ NOTTO ਦੇ ਆਨਲਾਈਨ ਪੋਰਟਲ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਸਹੁੰ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ — ਆਧਾਰ ਨਾਲ ਤਸਦੀਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਡੋਨਰ ਕਾਰਡ ਅਤੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਮਝਣੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ: ਇਹ ਸਹੁੰ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਹੈ; ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗ ਦਾਨ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਫਿਰ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਦੱਸਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਕਦਮ ਹੈ। ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ-ਵੇਚ ਕਾਨੂੰਨਨ ਸਖ਼ਤ ਮਨਾਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾਯੋਗ ਅਪਰਾਧ ਹੈ।
ਪਿਛੋਕੜ: ‘ਮਨ ਕੀ ਬਾਤ’ ਤੋਂ ਜਨ ਅੰਦੋਲਨ ਤੱਕ
ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੰਗ ਦਾਨ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ‘ਮਨ ਕੀ ਬਾਤ’ ਸੰਬੋਧਨਾਂ ’ਚ ਲਗਾਤਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ’ਚ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣਾ ਇਸੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਗੁਰਦੇ, ਜਿਗਰ, ਦਿਲ, ਫੇਫੜੇ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਪਰਤ (ਕਾਰਨੀਆ) ਵਰਗੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਸਪਲਾਈ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਹੀ ਹੈ — ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੈਦਾਨ ’ਚ ਖੇਡਦੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦਾਨ ਦਾ ਡਰ ਘਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਰੋਸਾ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ?
ਜੇ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਚਣ ’ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਸਧਾਰਨ ਹੈ — ਅੱਜ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦੱਸੋ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸਬੰਧੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅੰਗ ਦਾਨ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਦਦ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੀ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਕਿਸੇ ਦਬਾਅ ’ਚ ਨਹੀਂ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ:
ਜਵਾਬ ਦੇਵੋ