Punjab ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਫਿਰ ਭਾਰੀ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਹੈ। 12 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ Bathinda ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੂਚਕ ਅੰਕ (AQI) 109 ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ — ਇਹ “ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ ਅਸਿਹਤਮੰਦ” ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ PM2.5 ਹੈ। Punjab ਦੇ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ AQI ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ — ਇਕ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ 12 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ Bathinda ਵਿੱਚ 189, Amritsar ਵਿੱਚ 142 ਅਤੇ Ludhiana ਵਿੱਚ 115 ਤੱਕ AQI ਪਹੁੰਚਿਆ। ਸਮੋਗ ਦਾ ਮੌਸਮ ਹੁਣ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਕੇਂਦਰੀ ਵਾਯੂ ਗੁਣਵੱਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਮਿਸ਼ਨ (CAQM) ਨੇ 1 ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ 30 ਨਵੰਬਰ 2026 ਤੱਕ Punjab ਦੇ 18 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ flying squads ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕੇ। IQAir ਮੁਤਾਬਕ Punjab ਅਤੇ Haryana ਵਿੱਚ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦਾ ਪੀਕ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਮੱਧ ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੌਸਮੀ ਪਲਟਾਵ ਸਮੋਗ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
WHO ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਹਤ ’ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ
ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਹਰੀ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 42 ਲੱਖ ਅਚੇਤ ਮੌਤਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ — ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਦੌਰਾ (stroke), COPD, ਫੇਫੜਿਆਂ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਅਤੇ ਤੀਬਰ ਸਾਹ ਸੰਕਰਮਣ। ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ PM2.5 ਦੇ ਸੂਖਮ ਕਣ ਹਨ, ਜੋ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਹਵਾ-ਰਸਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। WHO ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ PM2.5 ਸੀਮਾ 5 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਘਣ ਮੀਟਰ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ IQAir ਮੁਤਾਬਕ India ਵਿੱਚ 2025 ਦਾ ਔਸਤ 48.9 ਰਿਹਾ — ਲਗਭਗ ਦਸ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ।
ਕੌਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ
WHO ਮੁਤਾਬਕ ਬੱਚੇ, ਬਜ਼ੁਰਗ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਮਾਰ ਲੋਕ (ਦਮਾ, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, COPD) ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਵਰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਧੁੰਧ ਦੇ ਵਾਧੇ ਵੀ ਖੰਘ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਦਮਾ ਦੇ ਦੌਰੇ, ਦਵਾਈ ਦੀ ਵਧੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਭਰਤੀ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਉਪਾਅ
1. AQI ਖ਼ਰਾਬ ਦਿਨ ਬਾਹਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਘਟਾਓ।
2. ਖਿੜਕੀਆਂ-ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਜੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ KN95 ਜਾਂ FFP2 ਮਾਸਕ ਪਹਿਨੋ — ਸਾਧਾਰਨ ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਸਰਜੀਕਲ ਮਾਸਕ PM2.5 ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਅਸਰਦਾਰ ਹਨ।
3. ਘਰ ਅੰਦਰ air purifier ਚਲਾਓ, ਅਤੇ ਵੈਂਟੀਲੇਸ਼ਨ ਜਾਂ AC ਨੂੰ recirculate ਮੋਡ ’ਤੇ ਰੱਖੋ ਤਾਂ ਜੋ ਬਾਹਰੀ ਗੰਦੀ ਹਵਾ ਅੰਦਰ ਨਾ ਆਵੇ।
4. AQI app ਰਾਹੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹਵਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੇਖੋ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਚੰਗੇ AQI ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੋ।
5. ਦਮਾ ਜਾਂ ਦਿਲ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਆਪਣੀ ਨਿਯਮਿਤ ਦਵਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ, ਇਨਹੇਲਰ ਨਾਲ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਸਮੋਗ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਬਾਹਰੀ ਕੰਮ ਘਟਾਉਣ।
6. ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੈਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਦਲੋ — ਸਵੇਰੇ ਧੁੰਧ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਘਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਾਫ਼ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੈਰ ਕਰੋ। ਪਾਣੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੀਓ ਅਤੇ ਕੂੜਾ ਜਾਂ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਸਾੜਨ ਤੋਂ ਬਚੋ।
7. ਘਰ ਅੰਦਰ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਹਵਾ ਰੱਖੋ — ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਚਿਮਨੀ/ਐਗਜ਼ੌਸਟ ਚਲਾਓ ਅਤੇ ਘਰ ਅੰਦਰ ਅਗਰਬੱਤੀ ਜਾਂ ਮੋਮਬੱਤੀ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਘਟਾਓ।
ਮਾਸਕ ਕਿਹੜਾ ਚੁਣੋ?
N95, KN95 ਜਾਂ FFP2 ਮਾਸਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚੋਣ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਛੋਟੇ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਮਾਸਕ ਚਿਹਰੇ ’ਤੇ ਕੱਸ ਕੇ ਫਿੱਟ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਨੱਕ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਫਾਇਦਾ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਆਮ ਸਿਹਤ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਹੈ। ਜੇ ਲਗਾਤਾਰ ਖੰਘ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜਕੜਨ ਜਾਂ ਸਿਰਦਰਦ ਰਹੇ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
