ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਦੇ ਮੋਟਾਪੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਵ-ਪੱਧਰੀ ਗਾਈਡਲਾਈਨਜ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। 7 ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 10 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੋਟਾਪੇ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ, ਬੈਰੀਐਟ੍ਰਿਕ ਸਰਜਰੀ ਜਾਂ ਭਾਰ-ਘਟਾਊ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ — ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿਹਤਮੰਦ ਖਾਣਾ, ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ ਬਦਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਅਸਲ ਇਲਾਜ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
17 ਕਰੋੜ ਬੱਚੇ ਮੋਟਾਪੇ ਦੀ ਲਪੇਟ ‘ਚ — 1990 ਤੋਂ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਵਾਧਾ
WHO ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ 2024 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 17 ਕਰੋੜ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਮੋਟਾਪੇ ਨਾਲ ਜੀ ਰਹੇ ਸਨ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 7 ਕਰੋੜ 5–9 ਸਾਲ ਦੇ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 10 ਕਰੋੜ 10–19 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚੇ-ਕਿਸ਼ੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 5 ਤੋਂ 19 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੋਟਾਪੇ ਦੀ ਦਰ 1990 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 2 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੀ, ਜੋ 2024 ਤੱਕ ਵਧ ਕੇ ਲਗਭਗ 8 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੋ ਗਈ। ਸੰਗਠਨ ਮੋਟਾਪੇ ਨੂੰ “ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਮੁੜ ਵਾਪਸੀ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ” ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਹੀ ਦੇਖਭਾਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸੰਭਵ ਹੈ।
ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਇਲਾਜ
0 ਤੋਂ 9 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ, ਬੈਰੀਐਟ੍ਰਿਕ ਸਰਜਰੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਭਾਰ-ਘਟਾਊ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਨੀਂਹ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਬਦਲਾਉਣਾ ਹੈ।
ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਲਈ ਦਵਾਈ ਤੇ ਸਰਜਰੀ — ਸਖ਼ਤ ਸ਼ਰਤਾਂ ਹੇਠ ਹੀ
10 ਤੋਂ 19 ਸਾਲ ਦੇ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਲਈ GLP-1 ਵਰਗੀਆਂ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਦਵਾਈਆਂ ਤਦ ਹੀ ਵਿਚਾਰੀਆਂ ਜਾਣ, ਜਦੋਂ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਤੀਜੇ ਨਾ ਦੇਵੇ। ਬੈਰੀਐਟ੍ਰਿਕ ਸਰਜਰੀ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਗੰਭੀਰ ਮੋਟਾਪੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ — ਜਿਵੇਂ ਟਾਈਪ-2 ਸ਼ੂਗਰ ਜਾਂ ਉੱਚ ਰਕਤਚਾਪ — ਵਾਲੇ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਧੀਨ ਹੀ ਸੋਚੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। WHO ਦੇ ਪੋਸ਼ਣ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਡਾ. ਲੁਜ਼ ਮਾਰੀਆ ਡੇ ਰੇਗਿਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਨੀਂਹ ਦਵਾਈ ਜਾਂ ਸਰਜਰੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿਹਤਮੰਦ ਖਾਣਾ, ਗਤੀਵਿਧੀ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਵਿਹਾਰ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਸਹਾਇਤਾ ਹੈ।
ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਵੱਲ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਧਿਆਨ
ਗਾਈਡਲਾਈਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੋਟਾਪੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਵੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਹੈ — ਚਿੰਤਾ, ਅਵਸਾਦ, ਘੱਟ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਕਲੰਕ-ਭਰਿਆ ਛੇੜਛਾੜ ਗਲਤ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਘੱਟ ਗਤੀਵਿਧੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਲਹਦਗੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੋਟਾਪੇ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ-2 ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਗਠਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਖਭਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਾ ਰਹੇ ਅਤੇ ਹਰ ਬੱਚੇ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸਿਰਫ਼ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ, ਸਿਸਟਮ ਬਦਲਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ
WHO ਮੁਤਾਬਕ ਸਿਰਫ਼ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਮੋਟਾਪੇ ਦੀ ਵਧਦੀ ਦਰ ਰੁਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ — ਸਰਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਸਿਹਤਮੰਦ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨੂੰ ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਯੂਨਿਸੈਫ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਸਕੂਲੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੋਟਾਪਾ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਵਜ਼ਨ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਸਲਾਹ: ਬੱਚੇ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਵਾਈ ਜਾਂ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ — ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਜ਼ਨ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਖ਼ੁਦ ਕਦੇ ਨਾ ਦੇਣ। ਸਿਹਤਮੰਦ ਖਾਣਾ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਖੇਡ-ਕੂਦ ਅਤੇ ਸਕਰੀਨ ਸਮਾਂ ਘਟਾਉਣਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਹੈ।
