57% ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਧ-ਉਮਰ ’ਚ ਜੋੜਾਂ-ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਦਰਦ! ਅੱਜ ਵਿਸ਼ਵ ਮੈਨੋਪਾਜ਼ ਦਿਵਸ — ਇਸ ਸਾਲ ਦਾ ਥੀਮ ‘ਦਰਦ’ ਕਿਉਂ?

ਅੱਜ 18 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ’ਚ ਵਿਸ਼ਵ ਮੈਨੋਪਾਜ਼ ਦਿਵਸ (World Menopause Day) ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਨੋਪਾਜ਼ ਸੋਸਾਇਟੀ (IMS) ਨੇ ਇਸ ਸਾਲ ਦਾ ਥੀਮ ‘ਮਿਡਲਾਈਫ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਦਰਦ’ (Chronic Pain at Midlife) ਰੱਖਿਆ ਹੈ — ਮਤਲਬ ਮੱਧ-ਉਮਰ ਦਾ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਦਰਦ ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ‘ਬੁਢਾਪਾ ਆ ਗਿਆ’ ਕਹਿ ਕੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦਰਦ ਨੂੰ ਥੀਮ ਕਿਉਂ? ਅੰਕੜਾ ਚੌਂਕਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ

93,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਔਰਤਾਂ ’ਤੇ ਹੋਈ ਖੋਜ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਆ ਮੁਤਾਬਕ 57% ਪੈਰਿਮੈਨੋਪਾਜ਼ਲ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਜਾਂ ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਵਸ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ: ਲਗਾਤਾਰ ਦਰਦ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ, ਜਾਂਚਿਆ ਅਤੇ ਇਲਾਜਯੋਗ ਸਮਝਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪਰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵੀ ਹੈ: ਮੈਨੋਪਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਹਾਰਮੋਨਲ ਬਦਲਾਅ ਦਰਦ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਰ ਨਵਾਂ ਦਰਦ ਮੈਨੋਪਾਜ਼ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਗਠੀਆ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵੀ ਮੱਧ-ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰ ਸਕਦੀਆਂ ਜਾਂ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਨਵਾਂ ਜਾਂ ਵਧ ਰਿਹਾ ਦਰਦ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਾਂਚਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮੈਨੋਪਾਜ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ

ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਮੁਤਾਬਕ ਕੁਦਰਤੀ ਮੈਨੋਪਾਜ਼ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ 45 ਤੋਂ 55 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੈਰਿਮੈਨੋਪਾਜ਼ (ਮੈਨੋਪਾਜ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਦੌਰ) ਕਈ ਸਾਲ ਤੱਕ ਚੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਲਹਿਰਾਂ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਸੀਨਾ ਆਉਣਾ, ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ, ਮੂਡ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਜੋੜਾਂ-ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਰ ਔਰਤ ’ਤੇ ਇਹ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਐਸਟ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਘਟਣ ਨਾਲ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਓਸਟੀਓਪੋਰੋਸਿਸ ਅਤੇ ਹੱਡੀ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ’ਚ ਨਵੀਂ ਪਹਿਲ: ਆਯੁਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਕਦਮ

ਇਸੇ ਦਿਵਸ ’ਤੇ ਆਯੁਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਖੋਜ ਪਰਿਸ਼ਦ (CCRAS) ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮੈਨੋਪਾਜ਼ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਆਯੁਰਵੈਦ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪਹਿਲ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਯੁਸ਼ ਸਕੱਤਰ ਵੈਦਿਆ ਰਾਜੇਸ਼ ਕੋਟੇਚਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪੜਾਅ ’ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਧਿਆਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੈਨੋਪਾਜ਼ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

CCRAS ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਬੀਨਾਰਾਇਣ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ‘ਰਜੋਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ’ (Rajonivritti) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਕੁਦਰਤੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਸ਼ਦ ਅਸ਼ੋਕਾਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਆਮਲਕੀ ਰਸਾਇਣ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦੀ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਯੋਗ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪਿਛੋਕੜ: ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਕੀ ਸੁਝਾਉਂਦੀ ਹੈ

ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲਾ ਸੰਤੁਲਿਤ ਭੋਜਨ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸੇਤੁ ਬੰਧਾਸਨ, ਵਿਪਰੀਤਕਰਨੀ, ਮਾਰਜਾਰੀਆਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਵਾਸਨ, ਜਦਕਿ ਪ੍ਰਾਣਾਇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਤਲੀ ਅਤੇ ਭਰਾਮਰੀ ਪ੍ਰਾਣਾਇਮ ਅਤੇ ਯੋਗ ਨਿਦਰਾ ਆਰਾਮ, ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਸੰਜਮ, ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼, ਤੰਬਾਕੂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਕਦੋਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ

ਜੇ ਦਰਦ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਹੈ ਜਾਂ ਨੀਂਦ-ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦਰਦ ਦਾ ਸਹੀ ਕਾਰਨ ਜਾਂਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਲਾਜ ਦਾ ਰਸਤਾ ਚੁਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੋਪਾਜ਼ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਲਗਾਤਾਰ ਦਰਦ ‘ਸਹਿ ਲਓ’ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।