ਕਰਜ਼ਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਵੀ! ਪੰਜਾਬ ’ਚ ‘ਪੇਹਲ’ — 5 ਸਾਲਾਂ ’ਚ 1.5 ਲੱਖ ਮਹਿਲਾ ਉੱਦਮੀ, AI ਵੀ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ

ਪਿੰਡਾਂ ’ਚ ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹਾਂ (SHG) ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇਕ ਨਵਾਂ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ — ਹੁਣ ਕੇਵਲ ਕਰਜ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਹਾਰਾ ਵੀ ਮਿਲੇਗਾ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਕਾਸ ਕਮਿਸ਼ਨ (PDC) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ‘ਪੇਹਲ’ (PEHEL) ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਟੀਚਾ ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ’ਚ 1.5 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹਿਲਾ ਉੱਦਮੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗ ਰਾਹੀਂ ਲਾਗੂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ’ਚ Leap 300, ਗੇਟਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਊਂਡਗਲਾਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਸਹਿਯੋਗੀ ਹਨ।

ਕੇਵਲ ਲੋਨ ਨਹੀਂ, 300-ਦਿਨਾ ਸਫ਼ਰ

ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ ਕਿ ਪੈਸੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿਆਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। Leap 300 ਦੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ-ਅਧਾਰਿਤ 300-ਦਿਨਾ ਉੱਦਮਤਾ ਯਾਤਰਾ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚੁਣਨ, ਲਾਂਚ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਦੌਰਾਨ ਲਗਾਤਾਰ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਸਖੀ-ਨੇਤృਤ ਸਹਿਯੋਗ, ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ AI-ਚਾਲਿਤ ਸਹਾਇਕ ‘ਵਿਆਪਾਰ ਮਿੱਤਰ’ ਇਸਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਮੁੰਸੀਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮੰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ — ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪਤੀ ਦੀ ਫੈਕਟਰੀ ਦੀ ₹12–13 ਹਜ਼ਾਰ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਤਨਖਾਹ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ, ਅੱਜ ਪਤੀ ਕੁਲਚਾ ਕਾਰਟ ਤੋਂ ₹400–500 ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਮੰਜੀਤ ਕੌਰ ਆਪਣੇ ਬਿਊਟੀ ਪਾਰਲਰ ਤੋਂ ₹300–400 ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਕਮਾ ਰਹੇ ਹਨ; ਪਰਿਵਾਰਕ ਆਮਦਨ ਲਗਭਗ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਤੀਜੇ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ

ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬਲਾਕ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਫੈਸਿਲਿਟੇਟ ਹੋਏ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 4 ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 25 ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੇ 12 ਦਿਨ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ 50 ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ 237 ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ₹1.1 ਕਰੋੜ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਰਿਪੇਮੈਂਟ ਹੁਣ ਤੱਕ 100 ਫ਼ੀਸਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 15 ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 45 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ 51 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਹਨ — ਸਿਲਾਈ, ਬਿਊਟੀ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਟਿਊਸ਼ਨ ਕੇਂਦਰ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸਮੇਤ।

ਕੌਣ ਜੁੜ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਜੁੜੀਏ

ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਰੂਰਲ ਲਾਈਵਲੀਹੁੱਡ ਮਿਸ਼ਨ (PSRLM) ਅਧੀਨ ਮੌਜੂਦਾ SHG ਢਾਂਚੇ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ — ਰਾਜ ’ਚ ਲਗਭਗ 58,000 SHG ਅਤੇ ਕਰੀਬ 6 ਲੱਖ ਪੇਂਡੂ ਔਰਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ। SHG ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ₹30,000 ਦਾ ਰਿਵਾਲਵਿੰਗ ਫੰਡ, ₹50,000 ਦਾ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਫੰਡ ਅਤੇ 7 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵਿਆਜ ’ਤੇ ਲੋਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਨਾਲੇ ਸਿਖਲਾਈ, ਮਾਰਕਿਟ ਲਿੰਕੇਜ, ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ। ਜੁੜਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ/ਬਲਾਕ ਪੱਧਰ ਦੇ PSRLM ਮਿਸ਼ਨ ਜਾਂ ਗਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਬੰਧਤ ‘ਪੇਹਲ’ (Pehal) ਯੂਨੀਫਾਰਮ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਹਿਤ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਵਰਦੀਆਂ ਵੀ SHG ਔਰਤਾਂ ਹੀ ਸਿਲਾਈ ਕਰਨਗੀਆਂ — ਬਠਿੰਡਾ ’ਚ ਲਗਭਗ 500 ਔਰਤਾਂ ਨੇ 2025-26 ’ਚ 46,000 ਵਰਦੀਆਂ ਸਿਲਾਈਆਂ ਅਤੇ ₹60 ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਦੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਕਰੀਬ ₹3 ਕਰੋੜ ਕਮਾਏ।

ਪਿਛੋਕੜ

ਕਰਜ਼ਾ ਮਿਲਣਾ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚੱਲਣਾ — ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਗੱਲਾਂ ਹਨ। PEHEL ਇਸੇ ਖਾਈ ਨੂੰ ਭਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਪੈਸੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਪਿੰਡ ’ਚ ਚੱਲੇਗਾ, ਕੀਮਤ ਕਿਵੇਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਸਤੀ ਵੇਲੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ’ਚ ਹੱਥ ਫੜਨਾ ਹੀ ਇਸਦੀ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਹੈ। ਮਾਰਚ 2026 ’ਚ 14,100 ਮਹਿਲਾ ਉੱਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਚੋਂ ਸਿਖਰਲੀਆਂ 100 ਨੂੰ ₹25,000 ਹਰੇਕ ਮਿਲੇ ਸਨ।

ਅੱਗੇ ਕੀ

ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੁਣ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ 4 ਬਲਾਕਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਸੰਗਰੂਰ ਅਤੇ ਰੂਪਨਗਰ ਦੇ 9 ਬਲਾਕਾਂ ਵੱਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਮਿਆਦ ’ਚ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ’ਚ ਕਰੀਬ 1 ਲੱਖ ਔਰਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ। ਪੂਰੀ 300-ਦਿਨਾ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਇਹ ਕਾਰੋਬਾਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।