ਅੱਜ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬੰਦ ਹੈ, ਪਰ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੈਂਸੈਕਸ ਅਤੇ ਨਿਫਟੀ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਵੀਰਵਾਰ (1 ਅਕਤੂਬਰ) ਦੇ ਆਖਰੀ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੈਂਸੈਕਸ 570.59 ਅੰਕ ਡਿੱਗ ਕੇ 71,909.70 ‘ਤੇ ਅਤੇ ਨਿਫਟੀ 198.50 ਅੰਕ ਡਿੱਗ ਕੇ 22,421.95 ‘ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਮ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਦੋਹੇਂ ਹਨ ਕੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ‘ਚ ਅੰਤਰ ਕੀ ਹੈ? ਆਓ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮਝੀਏ।
ਸੈਂਸੈਕਸ ਕੀ ਹੈ?
ਸੈਂਸੈਕਸ (SENSEX) ਸ਼ਬਦ “ਸੈਂਸੀਟਿਵ” ਅਤੇ “ਇੰਡੈਕਸ” ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਂਬੇ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ (BSE) ਦਾ ਬੈਂਚਮਾਰਕ ਇੰਡੈਕਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ BSE ‘ਤੇ ਲਿਸਟਿਡ 30 ਵੱਡੀਆਂ, ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਪਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਇੰਡੈਕਸ 1 ਜਨਵਰੀ 1986 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਬੇਸ ਸਾਲ 1978-79 ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਸ ਵੈਲਿਊ 100 ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ — ਭਾਵ 1978-79 ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਕੁੱਲ ਮੁੱਲ ਨੂੰ 100 ਮੰਨ ਕੇ ਅੱਜ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਇੰਡੈਕਸ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਕੀਮਤ-ਲੜੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।
ਨਿਫਟੀ 50 ਕੀ ਹੈ?
ਨਿਫਟੀ 50 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ (NSE) ਦਾ ਬੈਂਚਮਾਰਕ ਇੰਡੈਕਸ ਹੈ, ਜੋ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 1996 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ NSE ‘ਤੇ ਲਿਸਟਿਡ 50 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਤਰਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਬੇਸ ਮਿਤੀ 3 ਨਵੰਬਰ 1995 ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਸ ਵੈਲਿਊ 1000 ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਨਿਫਟੀ ਦੇ 50 ਸ਼ੇਅਰ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਲਗਭਗ 13 ਸੈਕਟਰਾਂ — ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਵਿੱਤ, ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਤੇਲ-ਗੈਸ, ਆਟੋ, ਫਾਰਮਾ, FMCG ਅਤੇ ਧਾਤੂਆਂ — ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਬੈਰੋਮੀਟਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੋਹਾਂ ‘ਚ ਮੁੱਖ ਅੰਤਰ
ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਹੈ — ਸੈਂਸੈਕਸ ਵਿੱਚ 30, ਨਿਫਟੀ ਵਿੱਚ 50। ਦੂਜਾ ਅੰਤਰ ਐਕਸਚੇਂਜ ਦਾ ਹੈ — ਸੈਂਸੈਕਸ BSE ਦਾ ਅਤੇ ਨਿਫਟੀ NSE ਦਾ ਇੰਡੈਕਸ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਅੰਤਰ ਬੇਸ ਵੈਲਿਊ ਦਾ ਹੈ — ਸੈਂਸੈਕਸ ਦੀ 100 ਅਤੇ ਨਿਫਟੀ ਦੀ 1000। ਪਰ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਦਾ ਢੰਗ ਇੱਕੋ ਹੈ: ਫਰੀ-ਫਲੋਟ ਮਾਰਕੀਟ ਕੈਪੀਟਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਵੇਟੇਜ। ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਕੇ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਇੰਡੈਕਸ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਤਰਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਰਹੇ।
ਇੰਡੈਕਸ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਸਰਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੰਡੈਕਸ ਦਾ ਪੱਧਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੇ ਕੁੱਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮੁੱਲ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। “ਫਰੀ-ਫਲੋਟ” ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਸ਼ੇਅਰ ਜੋ ਆਮ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਪਾਰ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹਨ — ਪ੍ਰਮੋਟਰਾਂ ਕੋਲ ਬੰਦ ਪਏ ਸ਼ੇਅਰ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਜਿਸ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਫਰੀ-ਫਲੋਟ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮੁੱਲ ਜਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਇੰਡੈਕਸ ਦੀ ਚਾਲ ‘ਤੇ ਉਸਦਾ ਅਸਰ ਓਨਾ ਹੀ ਵੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸੇ ਲਈ HDFC Bank, Reliance Industries ਅਤੇ Infosys ਵਰਗੇ ਦਿਗਗਜ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਹੀ ਅਕਸਰ ਸੈਂਸੈਕਸ-ਨਿਫਟੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀ ਮਾਇਨਾ ਹੈ?
ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡਾਂ ਅਤੇ ਐਕਸਚੇਂਜ-ਟ੍ਰੇਡਡ ਫੰਡਾਂ (ETF) ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇੰਡੈਕਸਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਫੰਡ ਮੈਨੇਜਰ ਦਾ ਟੀਚਾ ਇੰਡੈਕਸ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਰਿਟਰਨ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਡੈਕਸ ਫੰਡਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਇਨ੍ਹਾਂ 30 ਜਾਂ 50 ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਟੋਕਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਫੰਡ ਰਾਹੀਂ ਪੈਸਾ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ — ਜਦੋਂ ਸੈਂਸੈਕਸ-ਨਿਫਟੀ ਲਗਾਤਾਰ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਸੂਚਨਾ ਲਈ ਹੈ, ਨਿਵੇਸ਼ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ।
