ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੇ ਲਗਭਗ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਛਾਲ ਮਾਰੀ — ਸੈਂਸੈਕਸ 6,568.49 ਅੰਕ (8.82 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਚੜ੍ਹ ਕੇ 81,028.02 ‘ਤੇ ਅਤੇ ਨਿਫਟੀ 1,977.25 ਅੰਕ (8.58 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਵਧ ਕੇ 25,030.35 ‘ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੇਜ਼ੀ ਪਿੱਛੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੱਥ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਸੀ — ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਪੰਜੇ ਦਿਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ FII ਤੇ DII ਦੇ ਨਾਂਅ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹਨ ਕੌਣ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਕਿਉਂ ਹਿੱਲਦਾ ਹੈ? ਅੱਜ ਇਸੇ ਨੂੰ ਸੌਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ।
FII ਕੀ ਹਨ?
FII ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ‘ਫੌਰਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਸ਼ਨਲ ਇਨਵੈਸਟਰ’ — ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਸਥਾਗਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕ। ਇਹ ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬੈਠ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ — ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਫੰਡ, ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ, ਸੋਵਰਿਨ ਵੈਲਥ ਫੰਡ, ਹੈਜ ਫੰਡ ਅਤੇ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀਆਂ। ਸੇਬੀ ਦੇ 2014 ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ FPI (ਫੌਰਨ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਇਨਵੈਸਟਰ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ FII ਨਾਂਅ ਹੀ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ, ਡਾਲਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜੋਖਮ ਦਾ ਮਾਹੌਲ।
DII ਕੀ ਹਨ?
DII ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ‘ਡੋਮੈਸਟਿਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਸ਼ਨਲ ਇਨਵੈਸਟਰ’ — ਘਰੇਲੂ ਸੰਸਥਾਗਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ — ਭਾਰਤੀ ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ, ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀਆਂ (ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ LIC ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ), ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਪੈਨਸ਼ਨ ਫੰਡ ਜਿਵੇਂ NPS ਤੇ EPFO। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੈਸਾ ਆਮ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਬੱਚਤ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ — ਹਰ ਮਹੀਨੇ SIP ਰਾਹੀਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਰਕਮ, ਬੀਮਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਅਤੇ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਦੀ ਬੱਚਤ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ DII ਦੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਲਗਾਤਾਰ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਚੜ੍ਹੇ ਜਾਂ ਡਿੱਗੇ।
ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਫਰਕ
ਪਹਿਲਾ ਫਰਕ ਪੈਸੇ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦਾ ਹੈ — FII ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੂੰਜੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, DII ਘਰੇਲੂ ਬੱਚਤ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਜਾ ਫਰਕ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਹੈ — ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਦੇਖ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੈਸਾ ਕੱਢ ਵੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਕਿ ਘਰੇਲੂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਮਹੀਨਾਵਾਰ SIP ਦੇ ਨਿਯਮਤ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੀਜਾ ਫਰਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦਾ ਹੈ — FII ਸੇਬੀ ਤੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਹੇਠ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ DII ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਮੁਤਾਬਕ ਸੇਬੀ, IRDAI ਜਾਂ PFRDA ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ।
ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਕੀ ਹੋਇਆ?
ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 45,162 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਕੱਢ ਲਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਪਰ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਰੁਖ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਗਿਆ — ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੌਰਾਨ ਕੁੱਲ 45,960 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਕੱਢੀ ਗਈ ਰਕਮ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ। ਨਕਦ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰੀਬ 30,985 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ 6 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਦਿਨ 13,750 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਹੋਈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਘਰੇਲੂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 19,045 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਕੀਤੀ — ਮਤਲਬ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੈਸਾ ਆਇਆ, ਘਰੇਲੂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕੱਟਿਆ।
ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਨਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਕਿਉਂ ਚੜ੍ਹਿਆ?
ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੂਚਕਾਂਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਨਿਫਟੀ ਦੇ 50 ਵਿੱਚੋਂ 46 ਸ਼ੇਅਰ ਚੜ੍ਹੇ — ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਫਾਈਨੈਂਸ 16.8 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਬਜਾਜ ਫਾਈਨੈਂਸ 15.8 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਂਡ ਮਹਿੰਦਰਾ 15.7 ਫ਼ੀਸਦੀ, HDFC ਬੈਂਕ 13.8 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅਤੇ ਰਿਲਾਇੰਸ 13.3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵਧੇ। ਨਾਲ ਹੀ ਕੱਚੇ ਤੇਲ (ਬ੍ਰੈਂਟ) ਦੀ ਕੀਮਤ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ 16 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਿੱਗ ਕੇ 97.75 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ‘ਤੇ ਆ ਗਈ, ਜੋ ਤੇਲ ਆਯਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਰਾਹਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਤਿਮਾਹੀ ਨਤੀਜੇ ਵੀ ਚੰਗੇ ਰਹੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਸੱਤ ਲਗਾਤਾਰ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਬਣਾਈ — ਸੈਂਸੈਕਸ ਦੀ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਲੜੀ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਈ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪੂਰੇ ਸੰਵਤ 2082 ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਘਾਟੇ ਵਾਲੀ ਹੈ — ਸੰਵਤ ਦੌਰਾਨ ਨਿਫਟੀ 2.6 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅਤੇ ਸੈਂਸੈਕਸ 3.5 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੇਠਾਂ ਰਿਹਾ। ਨਾਲ ਹੀ ਡਰ ਦਾ ਸੂਚਕਾਂਕ ਇੰਡੀਆ ਵਿਕਸ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ 14.2 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵਧ ਕੇ 17.55 ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੈਸੇ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਚੰਗਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਟਿਕਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗਾ।
ਅੱਗੇ ਕੀ
ਅੱਜ ਦੀਵਾਲੀ ਮੌਕੇ ਦੁਪਹਿਰ 2:20 ਤੋਂ 3:30 ਵਜੇ ਤੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਟਰੇਡਿੰਗ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦਾ ਸੈਸ਼ਨ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਵਤ 2083 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਸੋਮਵਾਰ 9 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਆਮ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਫਟੀ ਦੀ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਐਕਸਪਾਇਰੀ ਵੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੰਗਲਵਾਰ 10 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਦੀਵਾਲੀ-ਬਲੀਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਕਰਕੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬੰਦ ਰਹੇਗਾ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਹੁਣ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਰੁਖ਼ ‘ਤੇ ਰਹੇਗੀ।
ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਸੂਚਨਾ ਲਈ ਹੈ, ਨਿਵੇਸ਼ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ:




[…] […]