ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਤਲ ਵੱਲ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਨੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 10 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਉਪਾਵਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੈਕੇਜ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਹਿਤ ਸੋਮਵਾਰ, 12 ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਰਕਾਰੀ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ — ਇੰਡੀਅਨ ਆਇਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (IOC), ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ (HPCL) ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ (BPCL) — ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਡਾਲਰ ਲੋੜ RBI ਖੁਦ ਨਿਰਧਾਰਤ ਬੈਂਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰੀ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਸੁਵਿਧਾ ਅਗਲੇ ਹੁਕਮਾਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ।
ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ, 9 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਰੁਪਿਆ 16 ਪੈਸੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ 96.72 ਪ੍ਰਤੀ ਡਾਲਰ ‘ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਮਈ 2026 ਦੇ 96.96 ਦੇ ਸਰਵਕਾਲਿਕ ਤਲ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ 100 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਕਵਾਲੀ ਰੁਪਏ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਡਾਲਰ ਵਿੰਡੋ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ
ਭਾਰਤ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਦਰਾਮਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਡਾਲਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਕੰਪਨੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ‘ਚ ਡਾਲਰ ਖਰੀਦਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਮੰਗ ਨਾਲ ਰੁਪਏ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਵੱਧਦਾ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ RBI ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਡਾਲਰ ਵੇਚੇਗਾ — ਯਾਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਸਕਰੀਨ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ ਅਤੇ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਰਾਹਤ ਮਿਲੇਗੀ।
ਗ਼ੌਰਤਲਬ ਹੈ ਕਿ RBI ਨੇ ਡਾਲਰ ਕਿਸ ਦਰ ‘ਤੇ ਵੇਚੇਗਾ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਿੰਨੀ ਹੱਦ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸੁਵਿਧਾ ਕਦੋਂ ਤੱਕ ਚੱਲੇਗੀ — ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵੇਰਵਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਵਪਾਰੀ ਹੁਣ ਸੋਮਵਾਰ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ RBI ਦੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਭੰਡਾਰ ਅੰਕੜਿਆਂ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣਗੇ।
ਫਾਰੇਕਸ ਨਿਯਮ ਵੀ ਸਖ਼ਤ
ਡਾਲਰ ਵਿੰਡੋ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ RBI ਨੇ ਮੁਦਰਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਰੋਕਣ ਲਈ ਨਿਯਮ ਵੀ ਕੱਸੇ ਹਨ। ਰੱਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਰੁਪਏ-ਸਬੰਧੀ ਫਾਰੇਕਸ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਸੌਦਿਆਂ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਬੁਕਿੰਗ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਿਆਦ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਰੋਲਓਵਰ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ।
ਬਿਨਾਂ ਅੰਡਰਲਾਇੰਗ ਐਕਸਪੋਜ਼ਰ ਸਾਬਤ ਕੀਤੇ ਫਾਰੇਕਸ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਸੌਦਿਆਂ ਦੀ ਹੱਦ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 5 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ — ਇਹ ਹੱਦ ਐਕਸਚੇਂਜ-ਟ੍ਰੇਡਡ ਮੁਦਰਾ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਡੀਲਰਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਡੁਪਲੀਕੇਟ ਹੈਜਿੰਗ ਰੋਕਣ ਲਈ ਗਾਹਕਾਂ ਤੋਂ ਅੰਡਰਟੇਕਿੰਗ ਲੈਣੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਉਸੇ ਐਕਸਪੋਜ਼ਰ ਦੀ ਹੈਜਿੰਗ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਡੀਲਰ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਆਮ ਖਪਤਕਾਰ ਲਈ ਇਸਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ
ਰੁਪਿਆ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਮਹਿੰਗੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੈਟਰੋਲ-ਡੀਜ਼ਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਯਾਤ ਵਸਤਾਂ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਵੱਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਧਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। RBI ਦੇ ਇਹ ਉਪਾਅ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹਨ — ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਡਾਲਰ ਮੰਗ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਹਟਣ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਦਬਾਅ ਘੱਟਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ਇਹ ਉਪਾਅ ਤੁਰੰਤ ਦਬਾਅ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਹਨ; ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰੁਪਏ ਦੀ ਚਾਲ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ, ਡਾਲਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਵਹਾਅ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ।
