Ai Punjab News Desk ਅੱਜ (17 ਅਕਤੂਬਰ, ਸ਼ਨੀਵਾਰ) ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬੰਦ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸੈਂਸੈਕਸ 413.66 ਅੰਕ (0.56%) ਚੜ੍ਹ ਕੇ 74,729.27 ‘ਤੇ ਅਤੇ ਨਿਫਟੀ 148.80 ਅੰਕ (0.65%) ਚੜ੍ਹ ਕੇ 23,146.15 ‘ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਇਆ। ਖ਼ਬਰਾਂ ‘ਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਅੰਕੜੇ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ — ਪਰ ਸੈਂਸੈਕਸ ਅਸਲ ‘ਚ ਹੈ ਕੀ, ਨਿਫਟੀ ਕੀ ਹੈ, ਦੋਵਾਂ ‘ਚ ਫ਼ਰਕ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਪੈਮਾਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਮ ਦਾ ਹੈ? ਆਓ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ‘ਚ ਸਮਝੀਏ।
ਸੈਂਸੈਕਸ ਕੀ ਹੈ?
ਸੈਂਸੈਕਸ (Sensitive + Index) ਮੁੰਬਈ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ (BSE) ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੂਚਕਾਂਕ ਹੈ। ਇਸ ‘ਚ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ 30 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ — ਬੈਂਕਿੰਗ, IT, ਤੇਲ-ਗੈਸ, ਆਟੋ ਅਤੇ FMCG ਵਰਗੇ ਕਈ ਸੈਕਟਰਾਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ। ਸੈਂਸੈਕਸ 1 ਜਨਵਰੀ 1986 ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਆਧਾਰ ਮੁੱਲ 1978-79 ‘ਚ 100 ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਦਾ 74,729 ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ 30 ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਔਸਤ ਕੀਮਤ ਆਧਾਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿੱਥੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਬੈਰੋਮੀਟਰ ਹੈ।
ਨਿਫਟੀ ਕੀ ਹੈ?
ਨਿਫਟੀ 50 (National + Fifty) ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ (NSE) ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੂਚਕਾਂਕ ਹੈ — ਇਸ ‘ਚ 50 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਤਰਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹਨ। ਨਿਫਟੀ 1996 ‘ਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸਦਾ ਆਧਾਰ 3 ਨਵੰਬਰ 1995 ਨੂੰ 1,000 ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਨਿਫਟੀ ਸੈਂਸੈਕਸ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਪਕ ਹੈ: ਇਸ ‘ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁੱਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਪੂੰਜੀਕਰਨ ਦਾ ਲਗਭਗ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਘੇਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 13 ਸੈਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਆਪਕਤਾ ਕਾਰਨ ਹੀ ਫਿਊਚਰਜ਼ ਤੇ ਆਪਸ਼ਨਜ਼ (ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼) ‘ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਫਟੀ ‘ਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਗਿਣਤੀ ਕਿੱਦਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਦੋਵੇਂ ਸੂਚਕਾਂਕ ਇੱਕੋ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕੇ — “ਫ੍ਰੀ-ਫਲੋਟ ਮਾਰਕੀਟ ਕੈਪੀਟਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ” — ਨਾਲ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਭਾਅ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ‘ਚ ਕਾਰੋਬਾਰਯੋਗ ਹਨ — ਪ੍ਰਮੋਟਰਾਂ ਕੋਲ ਬੰਦ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ‘ਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਜਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਕੰਪਨੀ, ਉੱਨਾ ਵੱਡਾ ਭਾਰ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇੱਕ-ਦੋ ਭਾਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਬੈਂਕ ਜਾਂ IT ਦੇ ਦਿੱਗਜ਼) ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ-ਮੰਦੀ ਸੂਚਕਾਂਕ ‘ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ: ਅੰਕੜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ‘ਚ ਰੁਪਏ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ — ਮਾਇਨਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਫ਼ੀਸਦੀ ਦਾ ਹੈ।
ਸੈਂਸੈਕਸ ਬਨਾਮ ਨਿਫਟੀ: ਸਿੱਧਾ ਤੁਲਨਾ
ਐਕਸਚੇਂਜ: ਸੈਂਸੈਕਸ BSE ਦਾ, ਨਿਫਟੀ NSE ਦਾ। ਕੰਪਨੀਆਂ: 30 ਬਨਾਮ 50। ਸ਼ੁਰੂਆਤ: 1986 ਬਨਾਮ 1996। ਆਧਾਰ: 1978-79 = 100 ਬਨਾਮ 1995 = 1,000। ਵਿਆਪਕਤਾ: ਸੈਂਸੈਕਸ ਕੇਂਦਰਿਤ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਬੈਂਚਮਾਰਕ; ਨਿਫਟੀ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼ ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ। ਚਾਲ: ਦੋਵੇਂ ਅਕਸਰ ਇੱਕੋ ਦਿਸ਼ਾ ‘ਚ ਚੱਲਦੇ ਹਨ — ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਸੈਂਸੈਕਸ 3.11% ਅਤੇ ਨਿਫਟੀ 2.77% ਵਧਿਆ।
ਪਿਛੋਕੜ: ਇਹ ਪੈਮਾਨੇ ਬਣੇ ਕਿੱਦਾਂ
ਸੈਂਸੈਕਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1986 ‘ਚ ਹੋਈ — ਉਦੋਂ ਭਾਰਤ ‘ਚ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸੰਗਠਨ ਅਜੇ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ‘ਚ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਦਲਾਲ-ਸੜਕ ‘ਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਚੁਨੰਦਾ ਸੀ। 1992 ‘ਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ NSE ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1996 ‘ਚ ਨਿਫਟੀ ਆਇਆ, ਜਿਸਨੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਰੀਕੇ ਵਾਲੀ ਛਵੀ ਬਣਾਈ। ਅੱਜ ਦੋਵੇਂ ਐਕਸਚੇਂਜ ਆਧੁਨਿਕ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਪੈਮਾਨੇ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਐਕਸਚੇਂਜ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹਨ — BSE ਦੀ ਗਲੀ ‘ਚ ਸੈਂਸੈਕਸ, NSE ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ‘ਤੇ ਨਿਫਟੀ।
ਅੱਗੇ ਕੀ: ਨਵੇਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਲਈ ਸਲਾਹ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ — ਸੂਚਕਾਂਕ ਸਿੱਧਾ ਖਰੀਦਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਮਾਨਾ ਹੈ। ਜੋ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਪੂਰੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ‘ਚ ਹਿੱਸਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੰਡੈਕਸ ਫੰਡ ਜਾਂ ETF ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੂਚਕਾਂਕਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੀ ਗੱਲ — ਸਿਰਫ਼ ਸੂਚਕਾਂਕ ਵੇਖ ਕੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਾ ਲਗਾਓ; ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਵੱਡੀਆਂ IT ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਿਫਟੀ ਚਮਕਿਆ, ਪਰ ਮਿਡਕੈਪ-ਸਮਾਲਕੈਪ ਲਗਭਗ ਠਹਿਰੇ ਰਹੇ। ਤੀਜੀ ਗੱਲ — ਨਿਵੇਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਜੋਖਮ ਅਤੇ ਮਿਆਦ ਸਮਝੋ, ਅਤੇ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੀ ਰਾਏ ਲਓ।
ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਸੂਚਨਾ ਲਈ ਹੈ, ਨਿਵੇਸ਼ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ:
ਜਵਾਬ ਦੇਵੋ