ਸਿਰਫ਼ ਜੈਕਬ ਹੀ ਨਹੀਂ! ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਅਣਕਹੀ ਕਹਾਣੀ

1971 ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟਣ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਜਰਨੈਲ ਦਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਸੀ — ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਜੈਕ ਫਰਜ ਰਾਫੇਲ ਜੈਕਬ। ਪਰ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਜੈਕਬ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਕੌਣ ਸਨ ਜਨਰਲ ਜੈਕਬ

ਜੈਕਬ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਮਈ 1923 ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਇਰਾਕ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਨ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ, ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

1971 ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਕਮਾਂਡ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਸਟਾਫ਼ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਢਾਕਾ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। 16 ਦਸੰਬਰ 1971 ਨੂੰ ਉਹ ਖੁਦ ਢਾਕਾ ਗਏ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਜਨਰਲ ਏ.ਏ.ਕੇ. ਨਿਆਜ਼ੀ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ — 93,000 ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਆਤਮਸਮਰਪਣ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੈਨਿਕ ਆਤਮਸਮਰਪਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ।

37 ਸਾਲ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1978 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਜੈਕਬ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੋਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਵੀ ਰਹੇ। 13 ਜਨਵਰੀ 2016 ਨੂੰ 92 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਸੈਨਿਕ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਦਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜੈਕਬ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਯਹੂਦੀ-ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।

ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਪਰੰਪਰਾ

ਜੈਕਬ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ, ਬੇਨੇ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਬੰਬੇ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਸੈਨਿਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ — ਉਹ ਬੰਬੇ ਆਰਮੀ ਦੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੈਨਿਕ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭਾਰਤੀ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ, ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਲੜੀ।

ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜੀ ਸੇਵਾ ਜਾਰੀ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਜੈਕਬ ਇਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਮ ਬਣੇ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਰਹੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।

ਵਿਰਾਸਤ

ਜੈਕਬ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਜੰਗ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ — ਇਹ ਉਸ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਯਹੂਦੀ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।