ਰਬੀ ਸੀਜ਼ਨ 2026-27 ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਇਕ ਅਹਿਮ ਸਲਾਹ ਆਈ ਹੈ। ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਕ੍ਰਾਪਲਾਈਫ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਚਾਰ-ਸੂਤਰੀ ਸਲਾਹ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀਜ਼ਨ ‘ਚ ਲਾਗਤ ਘਟਾ ਕੇ ਝਾੜ ਬਚਾਉਣ ‘ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਸਲਾਹ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ‘ਚ ਮੌਸਮ ਦਾ ਤੱਥ ਵੀ ਹੈ — ਇਹ 2015 ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਾਨਸੂਨ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ‘ਚ ਨਮੀ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਰਬੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਾਲਤ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ।
ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਰਬੀ ‘ਤੇ ਅਸਰ
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਮੁਤਾਬਕ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਇਸ ਵਾਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਔਸਤ (LPA) ਦੇ 87% ‘ਤੇ ਹੀ ਰੁਕਿਆ। ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰਾਂ ‘ਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 76% ਅਤੇ 74% ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਅਸਮਾਨ ਨਮੀ ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਕੀੜਿਆਂ-ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਇਨਪੁੱਟ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ‘ਤੇ ਅਸਰ ਪਾਵੇਗੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ‘ਚ ਲਏ ਗਏ ਹਰ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਸੀਜ਼ਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।
ਚਾਰ ਸੂਤਰੀ ਸਲਾਹ: ਬੀਜ ਤੋਂ ਖੇਤ ਤੱਕ
1. ਬੀਜ ਸੋਧਣ ਪਹਿਲਾਂ: ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜ ਸੋਧਣ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸਸਤੀ ਰੱਖਿਆ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਣਕ ‘ਚ ਠੰਡੀ-ਨਮੀ ਹਾਲਤ ‘ਚ ਵਧਣ ਵਾਲੀ ਸਮਟ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਛੋਲੇ ‘ਚ ਨਮੀ ਦੀ ਕਮੀ ਤੇ ਗਰਮੀ ‘ਚ ਵਧਣ ਵਾਲੇ ਉਕਟਾ/ਸੁੱਕਾ ਜੜ੍ਹ ਗਲਣ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
2. ਸਮਝਦਾਰ ਬਿਜਾਈ: ਕੀੜੀਮੱਕੌੜਾ (ਦੀਮਕ) ਦਾ ਇਲਾਜ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਾਂ ‘ਚ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਸਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ‘ਚ ਇਲਾਜ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਨਮੀ ਹੋਵੇ। ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੰਦਰਵਾੜੇ ‘ਚ ਬੀਜੀ ਸਰਸੋਂ ‘ਤੇ ਫੁੱਲ ਆਉਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਚੇਪਾ (aphid) ਦਾ ਦਬਾਅ ਘੱਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ — ਜਿੱਥੇ ਨਮੀ ਮਿਲੇ, ਉੱਥੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
3. ਖੇਤ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਕੈਲੰਡਰ ਨਹੀਂ: ਛਿੜਕਾਅ ਤੈਅਸ਼ੁਦਾ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਥਾਂ ਖੇਤ ਦੀ ਨਿਯਮਿਤ ਨਿਗਰਾਨੀ ‘ਤੇ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੈ। ਕਣਕ ‘ਚ ਚੇਪਾ ਸਿਰਫ਼ ਤਦੋਂ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਗਿਣਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਗਾਂਠ (tiller) 10-15 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਵੇ। ਕੋਈ ਅਸਾਧਾਰਨ ਕੀੜਾ-ਬਿਮਾਰੀ ਦਿੱਸੇ ਤਾਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੈਸਟ ਸਰਵੇਲੈਂਸ ਸਿਸਟਮ ਜਾਂ ਨੇੜਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
4. ਅਸਲੀ ਦਵਾਈ ਹੀ ਖਰੀਦੋ: ਸਿਰਫ਼ ਅਧਿਕਾਰਤ ਡੀਲਰ ਤੋਂ, ਪੱਕੇ ਬਿੱਲ ਨਾਲ ਖਰੀਦਣ ਅਤੇ ਮਿਆਦ-ਪੁਗਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਹੈ। ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀਜ਼ਨ ‘ਚ ਨਕਲੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਵਪਾਰ ‘ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਉਠਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਰਬੀ ਦੀਆਂ ਐਮਐਸਪੀ ਵੀ ਵਧੀਆਂ
ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਰਬੀ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਰਥਨ ਕੀਮਤਾਂ ਵੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ — ਕੁਸੁੰਭ ‘ਚ 675 ਰੁਪਏ, ਰਾਇ-ਸਰਸੋਂ ‘ਚ 413, ਮਸਰ ‘ਚ 390, ਜੌਂ ‘ਚ 136, ਛੋਲੇ ‘ਚ 83 ਅਤੇ ਕਣਕ ‘ਚ 25 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਦਾ ਵਾਧਾ। ਤੇਲਬੀਜਾਂ ਤੇ ਦਾਲਾਂ ‘ਚ ਵੱਧ ਵਾਧਾ ਫ਼ਸਲ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ‘ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਲਾਹ ਖਾਸ ਮਾਅਨੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜ ‘ਚ ਕਣਕ ਲਗਭਗ 35 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ‘ਚ ਬੀਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਆਪਣੇ ਨੇੜਲੇ ਖੇਤੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ, ਕੇਵੀਕੇ ਜਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
