ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਟੀਕਾ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ’ਚ ਮੁਫ਼ਤ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ — ਫਿਰ ਵੀ ਦਿੱਲੀ ’ਚ ਲੋਕ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਨ। ਫਰਵਰੀ 2026 ’ਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਮੁਫ਼ਤ HPV ਟੀਕਾਕਰਨ ਮੁਹਿੰਮ ’ਚ ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਆਪਣੇ ਟੀਚੇ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਰੀਬ 20 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੀ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ 12 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਕਰੀਬ 30,500 ਖੁਰਾਕਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਭਰ ’ਚ 80 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਟੀਕੇ ਲੱਗ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਦਿੱਲੀ ਪਿੱਛੇ ਕਿਉਂ, ਹੋਰ ਸੂਬੇ ਅੱਗੇ ਕਿਉਂ
ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਤੰਬਰ ’ਚ ਜਾਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਗੁਜਰਾਤ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਟੀਚੇ ਦਾ 100 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕਵਰੇਜ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਬਿਹਾਰ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਅਸਮ 90 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹਨ, ਕਰਨਾਟਕ 85 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ’ਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ ਰਹੀ — ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ’ਚ ਸਿਰਫ਼ 5–7 ਫ਼ੀਸਦੀ ਟੀਚਾ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਰਫ਼ਤਾਰ ਹੁਣ ਕੁਝ ਵਧੀ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ — ਬਾਂਝਪਨ ਵਾਲਾ ਭਰਮ
ਦਿੱਲੀ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਮੁਤਾਬਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਇੱਕ ਭਰਮ ਹੈ — ਇਹ ਡਰ ਕਿ HPV ਟੀਕਾ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਕੁੜੀਆਂ ਬਾਂਝ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਡਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਭਰਮ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ’ਚ ਵੀ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਸਲੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ HPV ਟੀਕੇ ਦਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਰਿਕਾਰਡ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ’ਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — 2006 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ 50 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੁਰਾਕਾਂ ਲੱਗ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਟੀਕਾ ਬਾਂਝਪਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਉਲਟਾ ਇਹ ਉਸ ਵਾਇਰਸ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਇਹ ਟੀਕਾ ਕਿਸ ਨੂੰ, ਕਿੱਥੇ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇਗਾ
ਕੌਮੀ ਮੁਹਿੰਮ ਤਹਿਤ 14 ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰਾਂ ’ਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਇੱਛਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਟੀਕੇ ਦੀ ਇੱਕੋ ਖੁਰਾਕ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ। ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 28 ਫਰਵਰੀ 2026 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਭਰ ’ਚ ਕਰੀਬ 1.15 ਕਰੋੜ 14 ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ’ਚ ਹਨ।
ਸਿਹਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਟੀਕੇ ਦੀ ਇੱਕ ਖੁਰਾਕ ਹੀ HPV ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਤੋਂ 93–100 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੱਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ’ਚ ਇਸ ਕੈਂਸਰ ਦੇ 80 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਮਲਿਆਂ ਪਿੱਛੇ HPV ਦੀਆਂ 16 ਅਤੇ 18 ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਇਕੱਲਾ ਅਜਿਹਾ ਕੈਂਸਰ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਟੀਕਾ ਲਗਵਾ ਕੇ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਦਿੱਲੀ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ — ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਸਬਕ
ਕਵਰੇਜ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਕੂਲਾਂ ’ਚ ਪਹੁੰਚ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ 13 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ’ਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਅਫ਼ਸਰ ਸਕੂਲਾਂ ’ਚ ਜਾ ਕੇ ਮਾਪਿਆਂ-ਅਧਿਆਪਕ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ’ਚ ਟੀਕੇ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਧਿਆਪਕ ਵਟਸਐਪ ਗਰੁੱਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੇ ਹਨ। U-WIN ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ ’ਤੇ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਕਹਾਣੀ ’ਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਸਬਕ ਹੈ। ਭਾਰਤ ’ਚ ਹਰ ਸਾਲ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ 1,20,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਵੇਂ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰੀਬ 80,000 ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਇਸ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਘਰ ’ਚ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਕੁੜੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਮੁਫ਼ਤ ਟੀਕੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੋ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ’ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ — ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਭਰਮਾਂ ’ਤੇ ਨਹੀਂ, ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਗੱਲ ’ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰੋ।
