ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਹਰ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਮ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਰਦੀਆਂ ਨਜ਼ਦੀਕ ਆਉਂਦਿਆਂ ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਦਰਦ ਵੇਖ ਕੇ ਸਿੱਧੇ ਦਵਾਈ ਲੈਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਗਠੀਏ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਦ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਨਿਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ — ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਜਾਣਨ ਲਈ ਬਲੱਡ ਟੈਸਟ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸੋਜ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਟੈਸਟ: ESR ਅਤੇ CRP
ਡਾਕਟਰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ESR ਅਤੇ CRP ਟੈਸਟ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸਰੀਰ ’ਚ ਸੋਜ (inflammation) ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ Arthritis Foundation ਦੇ ਰੁਮੈਟਾਲੋਜਿਸਟ ਅਨੁਸਾਰ ਰੁਮੈਟਾਇਡ ਆਰਥਰਾਈਟਿਸ ਦੇ ਨਿਦਾਨ ’ਚ ESR/CRP ਵਰਗੇ ਸੋਜ-ਸੂਚਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਕਲੀਨਿਕਲ ਜਾਂਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਟੈਸਟ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ ਕਿ ਦਰਦ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਉਂ ਹੈ — ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਕਿ ਸਰੀਰ ’ਚ ਸੋਜ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਕੱਲਾ ਇਹ ਟੈਸਟ ਕਿਸੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਗਠੀਏ ਦੇ ਖਾਸ ਟੈਸਟ: RA ਫੈਕਟਰ ਅਤੇ Anti-CCP
ਰੁਮੈਟਾਇਡ ਆਰਥਰਾਈਟਿਸ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ’ਤੇ ਡਾਕਟਰ RA ਫੈਕਟਰ ਅਤੇ Anti-CCP ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਟੈਸਟ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਮੈਡੀਕਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਭਗ 80% ਰੁਮੈਟਾਇਡ ਆਰਥਰਾਈਟਿਸ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ’ਚ RA ਫੈਕਟਰ ਪਾਜ਼ੀਟਿਵ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ Arthritis Foundation ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੈ ਕਿ ਲਗਭਗ 30% ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਟੈਸਟ ਆਮ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ — ਇਸ ਲਈ ਰਿਪੋਰਟ ਆਮ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਦਰਦ ਦੀ ਕੋਈ ਵਜ੍ਹਾ ਨਹੀਂ। Anti-CCP ਨੂੰ ਗਠੀਏ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਖਾਸ (specific) ਟੈਸਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੌਟ ਲਈ ਯੂਰਿਕ ਐਸਿਡ, ਆਟੋਇਮਿਊਨ ਲਈ ANA
ਜੇ ਉਂਗਲਾਂ ਜਾਂ ਪੈਰ ਦੇ ਜੋੜ ’ਚ ਅਚਾਨਕ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ ਅਤੇ ਸੋਜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਯੂਰਿਕ ਐਸਿਡ ਦਾ ਟੈਸਟ ਲਿਖਦੇ ਹਨ — ਵੱਧਿਆ ਯੂਰਿਕ ਐਸਿਡ ਗੌਟ ਨਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਟੋਇਮਿਊਨ ਬਿਮਾਰੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਲੂਪਸ) ਦੇ ਸ਼ੱਕ ’ਤੇ ANA ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਖੂਨ ’ਚ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ (CBC) ਦੀ ਜਾਂਚ ਵੀ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਟਾਮਿਨ-ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਨਾ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰੋ
ਕਈ ਵਾਰੀ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਗਠੀਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਟਾਮਿਨ D, ਵਿਟਾਮਿਨ B12, ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਜਾਂ ਥਾਇਰਾਇਡ ਦੀ ਗੜਬੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਅਕਸਰ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨਾਂ ਸਧਾਰਨ ਟੈਸਟਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਘਾਟ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ’ਤੇ ਦਰਦ ਖ਼ੁਦ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਹਿੰਗੇ ਟੈਸਟਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨਾਂ ਮੁੱਢਲੇ ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸਮਝਦਾਰੀ ਹੈ।
ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖ਼ੁਦ ਨਿਦਾਨ ਨਾ ਕਰੋ
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗ਼ਲਤੀ ਟੈਸਟ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਆਪ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਖ਼ੁਦ ਨਿਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਟੈਸਟ ਪਾਜ਼ੀਟਿਵ ਆਉਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਨੈਗੇਟਿਵ ਆਉਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਿਹਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਦਾਨ ਲੱਛਣਾਂ, ਸਰੀਰਕ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਟੈਸਟਾਂ — ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਾਂ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਕਿਹੜੇ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਉਣੇ ਹਨ, ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
