Parminder Singh 
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ’ਚ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਖਣਨ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਹੋਰ ਭਖ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਸਾਂਸਦ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ ਨੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ ANI ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ’ਚ ‘ਆਪ’ ਸਰਕਾਰ ’ਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਹਮਲਾ ਬੋਲਦਿਆਂ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਰੇਤ ਖਣਨ ‘ਆਪ’ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਨਵੀਨਰ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਚੰਨੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਬਣੇ ਨੂੰ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਖਣਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਨੀਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈ ਗਈ — ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸਾਰਾ ਖਣਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ’ਚ ‘ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਜਾਇਜ਼’ ਹੈ।
‘ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਖਣਨ ਨਾਜਾਇਜ਼’ — ਨੀਤੀ ’ਤੇ ਸਵਾਲ
ਚੰਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ’ਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨੀਤੀ ਲਿਆਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ’ਚ ਹੱਥੀਂ ਖਣਨ (ਮੈਨੂਅਲ ਐਕਸਟਰੈਕਸ਼ਨ) ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ — ਪਰ ਉਹ ਨੀਤੀ ਮਿਆਦ ਪੁੱਗਣ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਜੋ ਵੀ ਖਣਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਜਾਂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸਬੰਧੀ ਕਲੀਅਰੈਂਸ ਦੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
“ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਖਣਨ ਬੇਲਗਾਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਜਦੋਂ ਤੋਂ ‘ਆਪ’ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣੀ ਹੈ, ਸਾਰਾ ਖਣਨ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਰੇਤ ਤਾਂ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ’ਚੋਂ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ’ਚ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੱਢੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ,” ਚੰਨੀ ਨੇ ANI ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਅਸਲ ’ਚ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
‘ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ’ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਦੋਸ਼
ਚੰਨੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤਿੱਖਾ ਵਾਰ ‘ਆਪ’ ਦੀ ਸਿਖਰਲੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ’ਤੇ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਪੂਰਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਚੱਲਦਾ ਹੈ — ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਾਫੀਆ ਦਰਿਆਵਾਂ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਟਿੱਪਰ ਟਰੱਕ ਰੇਤ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਲੱਦ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਸਲ ’ਚ ਇਹ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਚੋਰੀ ਹੈ।”
‘₹20,000 ਕਰੋੜ ਦਾ ਵਾਅਦਾ, ₹20 ਕਰੋੜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ’
ਚੰਨੀ ਨੇ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਦੇ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ ਵਿੱਤੀ ਵਾਅਦੇ ’ਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਖਣਨ ਤੋਂ ₹20,000 ਕਰੋੜ ਦੀ ਆਮਦਨ ਹੋਵੇਗੀ, ਪਰ ਅਸਲ ’ਚ ₹20 ਕਰੋੜ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। “ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ’ਚ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਹੜੱਪ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ — ਨਾ ਕੋਈ ਵਾਤਾਵਰਨ ਕਲੀਅਰੈਂਸ, ਨਾ ਸਰਕਾਰੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਖਣਨ ਬੇਰੋਕ ਜਾਰੀ ਹੈ,” ਚੰਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਨਸ਼ਿਆਂ ’ਤੇ ਵੀ ਦੋਹਰਾ ਹਮਲਾ — ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਦੋਵੇਂ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ’ਤੇ
ਖਣਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਚੰਨੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਸੰਕਟ ’ਤੇ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਘੇਰਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਨਸ਼ੇ ਇੰਨੇ ਫੈਲ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਹਰ ਗਲੀ ’ਚ ਵਿਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਚੰਨੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ’ਚ ਲਿਆਉਣ ’ਤੇ ਪਛਤਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ “ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇੱਥੋਂ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ’ਤੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਨਸ਼ੇ ਫੈਲਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪਾਈ।
ਪਿਛੋਕੜ: ਰੋਪੜ ਛਾਪੇ ਤੋਂ ANI ਇੰਟਰਵਿਊ ਤੱਕ
ਇਹ ਹਮਲਾ ਖਣਨ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਚੰਨੀ ਦੀ ਚਲ ਰਹੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਨਵਾਂ ਪੜਾਅ ਹੈ। 15 ਅਕਤੂਬਰ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਟਿੱਪਰ ਟਰੱਕ ’ਚ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਰੋਪੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਇੱਕ ਖਣਨ ਸਾਈਟ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਸੀ ਕਿ ਰਾਤ 1 ਵਜੇ ਵੀ ਪੋਕਲੇਨ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਰੇਤ ਕੱਢ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਟਿੱਪਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਸਹਿਰੇ ਮੌਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ’ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੂੰ ‘ਰਾਵਣ’ ਅਤੇ ਮਾਨ ਨੂੰ ‘ਮੇਘਨਾਦ’ ਆਖ ਕੇ ਸਿਆਸੀ ਹਮਲਾ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਖਣਨ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਹਰ ਚੋਣ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 2022 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ’ਚ ‘ਆਪ’ ਨੇ ਖਣਨ ਮਾਫੀਆ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਸਾਲਾਨਾ ₹20,000 ਕਰੋੜ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ — ਹੁਣ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰਾਂ ਉਸੇ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਰਤ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਅਸਲ ਮੁੱਦਾ: ਨੀਤੀ ਦੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਜਾਂ ਸਿਆਸੀ ਹਥਿਆਰ?
ਚੰਨੀ ਦੇ ਇਸ ਵਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ — ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਛਾਪੇ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸਾਈਟ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਖਣਨ ਨੀਤੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ’ਤੇ ਹੀ ਸਵਾਲ ਹੈ। ਜੇ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਵਾਕਈ ਕੋਈ ਕਾਰਗਰ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਨਾਕਾਮੀ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਦੋਸ਼ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੇ ਨੀਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਕੜੇ — ਕਿੰਨੀਆਂ ਨਿਲਾਮੀਆਂ, ਕਿੰਨੀ ਆਮਦਨ, ਕਿੰਨੇ ਕਲੀਅਰੈਂਸ — ਜਨਤਕ ਕਰਨੇ ਪੈਣਗੇ। ਦੋਵਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ’ਚ ਗੇਂਦ ਹੁਣ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪਾਲੇ ’ਚ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ
ਹੁਣ ਸਭ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ‘ਆਪ’ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਜਵਾਬ ’ਤੇ ਹਨ — ਕੀ ਸਰਕਾਰ ਖਣਨ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਆਮਦਨ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਜਨਤਕ ਕਰੇਗੀ, ਜਾਂ ਇਸ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦੇ ਕੇ ਟਾਲੇਗੀ? ਨਾਲ ਹੀ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ’ਚ CBI ਛਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਾਲੇ ਖਣਨ ਮਾਮਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁਰਖੀਆਂ ’ਚ ਹਨ — ਚੰਨੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਦੋਸ਼ ਇਸ ਪੂਰੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਜਵਾਬ ਦੇਵੋ