ਕੱਲ੍ਹ ਦੁਰਗਾ ਅਸ਼ਟਮੀ! ਘਰ-ਘਰ ਕੰਜਕ ਪੂਜਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ — ਜਾਣੋ ਨਵਮੀ ਤੇ ਦਸ਼ਹਰੇ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ

ਸ਼ਾਰਦੀਆ ਨਵਰਾਤਰਿਆਂ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਦਿਨ ਕੱਲ੍ਹ, ਯਾਨੀ ਐਤਵਾਰ 18 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਦੁਰਗਾ ਅਸ਼ਟਮੀ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦਿਨ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਰੂਪ ਮਹਾਗੌਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤੇ ਘਰਾਂ ‘ਚ ਕੰਜਕ ਪੂਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਵਰਾਤਰਿਆਂ ਦੇ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ‘ਚ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਆਪਣਾ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਵਰਤ ਇਸੇ ਦਿਨ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਸਾਲ ਸ਼ਾਰਦੀਆ ਨਵਰਾਤਰੇ 11 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਘਟਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸਨ। ਅੱਜ ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਮਾਂ ਕਾਲਰਾਤਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਅੱਠਵੇਂ ਦਿਨ ਮਹਾਗੌਰੀ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੰਦਰਾਂ ‘ਚ ਅਸ਼ਟਮੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

ਕੰਜਕ ਪੂਜਨ: ਅਸ਼ਟਮੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਾਸ ਰਿਵਾਜ

ਦੁਰਗਾ ਅਸ਼ਟਮੀ ‘ਤੇ ਕੰਜਕ ਪੂਜਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਘਰਾਂ ‘ਚ ਛੋਟੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁੰਨੀ ਉਢਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਲਵਾ-ਪੂੜੀ ਤੇ ਕਾਲੇ ਛੋਲਿਆਂ ਦਾ ਭੋਗ ਛਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ‘ਚ ਦੱਖਣਾ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨੌਂ ਕੰਜਕਾਂ ਬੁਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਨਵਦੁਰਗਾ ਦੇ ਨੌਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਇਹ ਰਸਮ ਅਸ਼ਟਮੀ ਦੀ ਥਾਂ ਨਵਮੀ ਨੂੰ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਇਹ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਨਵਮੀ ਤੇ ਦਸ਼ਹਰਾ ਕਦੋਂ?

ਸੋਮਵਾਰ 19 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਮਹਾ ਨਵਮੀ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਮਾਂ ਸਿੱਧਿਦਾਤਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨੌਂ ਰਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਨਵਮੀ ਦੇ ਹਵਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੰਗਲਵਾਰ 20 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਵਿਜਯਾਦਸ਼ਮੀ ਯਾਨੀ ਦਸ਼ਹਰਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ — ਬੁਰਾਈ ‘ਤੇ ਅੱਛਾਈ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁਤਲੇ ਦਾ ਦਹਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ: ਇਸ ਸਾਲ ਅਸ਼ਟਮੀ ਤਿਥੀ 18 ਅਕਤੂਬਰ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ 19 ਅਕਤੂਬਰ ਦੀ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਸਥਾਨਕ ਪੰਚਾਂਗ ਅਨੁਸਾਰ 19 ਤਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੂਜਾ ਦਾ ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੰਚਾਂਗ ਜਾਂ ਪੰਡਿਤ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰ ਪੁੱਛ ਲਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਹੂਰਤ ਸ਼ਹਿਰ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।

ਪਿਛੋਕੜ

ਸ਼ਾਰਦੀਆ ਨਵਰਾਤਰੇ ਹਰ ਸਾਲ ਅੱਸੂ ਮਹੀਨੇ ‘ਚ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ‘ਚ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਨੌਂ ਰੂਪਾਂ — ਸ਼ੈਲਪੁਤਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰਿਣੀ, ਚੰਦਰਘੰਟਾ, ਕੂਸ਼ਮਾਂਡਾ, ਸਕੰਦਮਾਤਾ, ਕਾਤਿਆਯਨੀ, ਕਾਲਰਾਤਰੀ, ਮਹਾਗੌਰੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧਿਦਾਤਰੀ — ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਪੁਰਾਣਿਕ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਨੇ ਨੌਂ ਦਿਨ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਉਸ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਯਾਦ ‘ਚ ਵਿਜਯਾਦਸ਼ਮੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ‘ਚ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੀ ਰਾਵਣ ‘ਤੇ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਇਸੇ ਲਈ ਦਸ਼ਹਰੇ ‘ਤੇ ਰਾਵਣ, ਮੇਘਨਾਦ ਅਤੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਪੁਤਲਿਆਂ ਦਾ ਦਹਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਰੰਗ

ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਨਵਰਾਤਰਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਮੰਦਰਾਂ ‘ਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਮਲੀਲਾ ਮੈਦਾਨਾਂ ‘ਚ ਰਾਮਲੀਲਾ ਦਾ ਮੰਚਨ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦਸ਼ਹਰੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ‘ਚ ਵੱਡੇ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪੁਤਲਾ ਦਹਨ ਦੇਖਣ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਅਸ਼ਟਮੀ-ਨਵਮੀ ‘ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ‘ਚ ਹਲਵਾ-ਪੂੜੀ ਦਾ ਸਮਾਨ, ਚੁੰਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕੰਜਕ ਪੂਜਨ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸੱਦਾ ਦੇ ਦੇਣਾ ਬਿਹਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਹਰ ਘਰ ‘ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਅੱਗੇ ਕੀ

ਨਵਮੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਦਸ਼ਹਰਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਦਸ਼ਹਰੇ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਮੁਹੂਰਤਾਂ — ਵਿਜਯ ਮੁਹੂਰਤ ਅਤੇ ਅਪਰਾਹਣ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਮੇਂ — ਬਾਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।