ਕੱਲ੍ਹ ਦਸ਼ਹਿਰਾ! ਜਾਣੋ ਵਿਜੈ ਮੁਹੂਰਤ ਦਾ ਸਹੀ ਸਮਾਂ, ਅਪਰਾਹਨ ਪੂਜਾ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦਹਿਨ ਕਦੋਂ ਹੋਵੇਗਾ

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ: ਬੁਰਾਈ ‘ਤੇ ਅੱਛਾਈ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਦਸ਼ਹਿਰਾ ਕੱਲ੍ਹ — ਮੰਗਲਵਾਰ, 20 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਅੱਸੂ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦਸ਼ਮੀ ਤਿਥੀ 20 ਅਕਤੂਬਰ ਦੁਪਹਿਰ 12:50 ਵਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਪੰਚਾਂਗ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿਜੈ ਮੁਹੂਰਤ ਦੁਪਹਿਰ 1:59 ਵਜੇ ਤੋਂ 2:45 ਵਜੇ ਤੱਕ ਰਹੇਗਾ — ਇਹੀ ਉਹ 45 ਮਿੰਟ ਦਾ ਸ਼ੁੱਭ ਸਮਾਂ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤਰ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਦਸ਼ਹਿਰਾ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਦਹਿਨ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਹੋਣਗੇ।

\n\n

ਵਿਜੈ ਮੁਹੂਰਤ ਅਤੇ ਅਪਰਾਹਨ ਪੂਜਾ ਦਾ ਸਮਾਂ

\n\n

ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪੰਚਾਂਗ ਮੁਤਾਬਕ 20 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਵਿਜੈ ਮੁਹੂਰਤ ਦੁਪਹਿਰ 1:59 ਵਜੇ ਤੋਂ 2:45 ਵਜੇ ਤੱਕ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਪਰਾਹਨ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਮਾਂ ਦੁਪਹਿਰ 1:14 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ 3:30 ਵਜੇ ਤੱਕ ਹੈ — ਪਰੰਪਰਾ ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼ਮੀ ਪੂਜਾ, ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸੀਮਾ ਅਵਲੰਘਨ ਵਰਗੀਆਂ ਮੁੱਖ ਰਸਮਾਂ ਇਸੇ ਅਪਰਾਹਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

\n\n

ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਮਾਂ ਦਿੱਲੀ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਮੁਹੂਰਤ ਸਥਾਨਕ ਸੂਰਜੋਦਏ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਬਦਲਦਾ ਹੈ — ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਵਿਜੈ ਮੁਹੂਰਤ ਦੁਪਹਿਰ 2:19 ਵਜੇ ਤੋਂ 3:06 ਵਜੇ ਤੱਕ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੁਪਹਿਰ 1:17 ਵਜੇ ਤੋਂ 2:03 ਵਜੇ ਤੱਕ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਸਥਾਨਕ ਪੰਚਾਂਗ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਾ ਲਵੋ।

\n\n

ਦਸ਼ਮੀ ਤਿਥੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਕਸ਼ਤਰ

\n\n

ਦਸ਼ਮੀ ਤਿਥੀ 20 ਅਕਤੂਬਰ ਦੁਪਹਿਰ 12:50 ਵਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ 21 ਅਕਤੂਬਰ ਦੁਪਹਿਰ 2:11 ਵਜੇ ਤੱਕ ਰਹੇਗੀ। ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਕਸ਼ਤਰ 19 ਅਕਤੂਬਰ ਸ਼ਾਮ 3:38 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ 20 ਅਕਤੂਬਰ ਸ਼ਾਮ 6:02 ਵਜੇ ਤੱਕ ਰਹੇਗਾ।

\n\n

ਪੰਚਾਂਗ ਦੇ ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਕ ਦਸ਼ਹਿਰਾ ਉਸ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਿਨ ਦਸ਼ਮੀ ਤਿਥੀ ਅਪਰਾਹਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ — ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ 20 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਅਸਾਮ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜੋਦਏ-ਤਿਥੀ ਦੇ ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿਜੈ ਦਸ਼ਮੀ ਬੁੱਧਵਾਰ, 21 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ।

\n\n

ਰਾਵਣ ਦਹਿਨ ਕਦੋਂ ਹੋਵੇਗਾ?

\n\n

ਇੱਕ ਆਮ ਭੁਲੇਖਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰਾਵਣ ਦਹਿਨ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਵਿਜੈ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਦਰਅਸਲ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਰਾਵਣ ਦਹਿਨ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਮਗਰੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; 20 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਕਾਲ ਸ਼ਾਮ ਲਗਭਗ 5:47 ਵਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ। ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਸ਼ਹਿਰਾ ਮੈਦਾਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਝਾਕੀਆਂ, ਮੁੱਖ ਅਤਿਥੀ ਅਤੇ ਆਤਿਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਤਾਬਕ ਦਹਿਨ ਦਾ ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸਥਾਨਕ ਆਯੋਜਕਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੁੱਛ ਲਵੋ।

\n\n

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਵੱਡੇ ਰਾਵਣ ਦਹਿਨ ਸਮਾਗਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਰਾਮਲੀਲਾ ਅਤੇ ਦਹਿਨ ਦੇਖਣ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਭੀੜ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਹੁੰਚਣਾ ਸਹੀ ਰਹੇਗਾ।

\n\n

ਪਿਛੋਕੜ — ਦਸ਼ਹਿਰਾ ਕਿਉਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

\n\n

ਦਸ਼ਹਿਰਾ ਦੋ ਜਿੱਤਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਰਮਾਇਣ ਮੁਤਾਬਕ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਦਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਦਾ ਵੱਧ ਕਰਕੇ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦਾ — ‘ਦਸ਼ਹਿਰਾ’ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ‘ਦਸ਼’ (ਦਸ) ਅਤੇ ‘ਹਰਾ’ (ਹਾਰ) ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਭਾਵ ਦਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਦੀ ਹਾਰ। ਦੂਜੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੁਰਗਾ ਸਪਤਸ਼ਤੀ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਨੇ ਨੌਂ ਦਿਨ ਅਤੇ ਨੌਂ ਰਾਤਾਂ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਕੇ ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਉਸ ਦਾ ਵੱਧ ਕੀਤਾ। ਨਰਾਤਿਆਂ ਦੇ ਨੌਂ ਦਿਨ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨੌਂ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਜੈ ਦਸ਼ਮੀ ਉਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਹੈ।

\n\n

ਇਸ ਦਿਨ ਸ਼ਮੀ ਪੂਜਾ, ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸੀਮਾ ਅਵਲੰਘਨ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵੀ ਨਿਭਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਥਾ ਮੁਤਾਬਕ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਅਗਿਆਤਵਾਸ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਸਤਰ ਸ਼ਮੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਹੀ ਲਏ ਸਨ — ਇਸੇ ਲਈ ਸ਼ਮੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਦਸ਼ਹਿਰੇ ਨੂੰ ‘ਅਬੂਝ ਮੁਹੂਰਤ’ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਨਵਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰ, ਨਵਾਂ ਵਾਹਨ ਜਾਂ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਚਾਂਗ ਦੇਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ — ਪੂਰਾ ਦਿਨ ਹੀ ਸ਼ੁੱਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

\n\n

ਅੱਗੇ ਕੀ

\n\n

ਜੇ ਕੱਲ੍ਹ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਹੈ ਤਾਂ ਦੁਪਹਿਰ 1:59 ਤੋਂ 2:45 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਜੈ ਮੁਹੂਰਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰਾਵਣ ਦਹਿਨ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੋ। ਨਵਾਂ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪੂਰਾ ਦਿਨ ਸ਼ੁੱਭ ਹੈ। ਦਸ਼ਹਿਰੇ ਨਾਲ ਨਰਾਤੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਮਗਰੋਂ ਦੀਵਾਲੀ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।