Parminder Singh 
ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੈਨਸ਼ਨਰਾਂ ਲਈ ਕੱਲ੍ਹ, 1 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ, ਸਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ — ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਮਾਣ, ਯਾਨੀ ਲਾਈਫ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ, ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਾਉਣਾ। ਪੈਨਸ਼ਨ ਤੇ ਪੈਨਸ਼ਨਰ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਈਫ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਮੁਹਿੰਮ 5.0 ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ 1 ਤੋਂ 30 ਨਵੰਬਰ 2026 ਤੱਕ 2,000 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲੇਗੀ। ਵਿਭਾਗ ਇਸਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਾਂ, ਡਾਕ ਵਿਭਾਗ, ਰੇਲਵੇ, ਈਪੀਐੱਫਓ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ।
ਸਿੱਧੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸਾਲ ਪੈਨਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੈਨਸ਼ਨਰ ਨੂੰ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜੀਵਤ ਹੈ। ਜੇ 30 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ ਪੈਨਸ਼ਨ ਰੁਕ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੰਮ ਹੁਣ ਬੈਂਕ ਦੀ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਬਿਨਾਂ, ਘਰ ਬੈਠੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ’ਤੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਦੋਂ ਤੱਕ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਾਉਣਾ ਹੈ — ਤਰੀਕਾਂ
80 ਸਾਲ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਪੈਨਸ਼ਨਰਾਂ ਲਈ ਖਿੜਕੀ 1 ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਹੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਨਵੰਬਰ ਦੀ ਭੀੜ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਣ। 80 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਪੈਨਸ਼ਨਰਾਂ ਲਈ ਖਿੜਕੀ 1 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ 30 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਹੈ। ਆਖ਼ਰੀ ਤਰੀਕ ਸਭ ਲਈ 30 ਨਵੰਬਰ 2026 ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਅਗਲੇ ਸਾਲ 30 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਵੈਧ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਸਾਲ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੰਮ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਫੋਨ ’ਤੇ ਘਰ ਬੈਠੇ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ
ਸਭ ਤੋਂ ਸੌਖਾ ਤਰੀਕਾ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੀ ਫੇਸ ਅਥੈਂਟੀਕੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦੋ ਐਪਾਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ — ਪਹਿਲਾਂ ‘ਆਧਾਰ ਫੇਸ ਆਰਡੀ’ ਅਤੇ ਫਿਰ ‘ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਮਾਣ ਫੇਸ ਐਪ’। ਦੋਵੇਂ ਗੂਗਲ ਪਲੇ ਸਟੋਰ ਅਤੇ ਐਪਲ ਐਪ ਸਟੋਰ ’ਤੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਰੇਟਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਆਪਰੇਟਰ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ, ਧੀ ਜਾਂ ਗੁਆਂਢੀ। ਆਪਰੇਟਰ ਆਪਣਾ ਆਧਾਰ ਨੰਬਰ, ਮੋਬਾਈਲ ਨੰਬਰ ਅਤੇ ਈਮੇਲ ਪਾ ਕੇ ਓਟੀਪੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਸਕੈਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੈਨਸ਼ਨਰ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਆਧਾਰ ਨੰਬਰ ਜਾਂ ਵੀਆਈਡੀ, ਪੀਪੀਓ ਨੰਬਰ, ਮੋਬਾਈਲ ਨੰਬਰ ਅਤੇ ਪੈਨਸ਼ਨ ਖਾਤੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਨਸ਼ਨਰ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਸਕੈਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਬਣਨ ’ਤੇ ਐੱਸਐੱਮਐੱਸ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਮਾਣ ਆਈਡੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ — ਮੋਬਾਈਲ ਨੰਬਰ ਆਧਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਧਾਰ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬੈਂਕ ਜਾਂ ਦਫ਼ਤਰ ਕੋਲ ਦਰਜ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉਮਰ ਨਾਲ ਫਿੱਕੇ ਪੈ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿੰਗਰਪ੍ਰਿੰਟ ਮਸ਼ੀਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀ। ਇਹ ਤਕਨੀਕ 2021 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਇਸੇ ਰਾਹੀਂ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਫੋਨ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਰਸਤੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਬੈਂਕ ਸ਼ਾਖਾ, ਡਾਕਘਰ ਜਾਂ ਸਾਂਝੇ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ (ਸੀਐੱਸਸੀ) ’ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਬਾਇਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਤਸਦੀਕ ਨਾਲ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਬਣਵਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪੈਨਸ਼ਨਰ ਘਰੋਂ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ ਪੇਮੈਂਟਸ ਬੈਂਕ ਦੀ ਡੋਰਸਟੈਪ ਸੇਵਾ ਹੈ — ਡਾਕੀਆ ਜਾਂ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਡਾਕ ਸੇਵਕ ਘਰ ਆ ਕੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਫੀਸ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਬਣਨ ’ਤੇ 70 ਰੁਪਏ ਹੈ। ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਕੈਂਪ ਵੀ ਲੱਗਣਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਉਤਸਵ’ ਮੋਡ ਵਿੱਚ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ — ਉੱਥੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਆਧਾਰ ਅਪਡੇਸ਼ਨ ਵਰਗੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵੀ ਮਿਲਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿਣਗੇ।
ਜੇ ਤਰੀਕ ਲੰਘ ਗਈ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ
ਜੇ 30 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਨਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਪੈਨਸ਼ਨ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ — ਪਰ ਇਹ ਪੈਸਾ ਡੁੱਬਦਾ ਨਹੀਂ। ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਾਉਣ ’ਤੇ ਪੈਨਸ਼ਨ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਕੇ ਹੋਏ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਬਕਾਇਆ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਇਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀੜ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੋਰਟਲ ਵੀ ਹੌਲੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਹੀ ਇਹ ਕੰਮ ਨਿਬੇੜ ਲੈਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।
ਠੱਗੀ ਤੋਂ ਬਚੋ — ਕੋਈ ਫੋਨ ਕਾਲ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ
ਇਸ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਠੱਗ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ — ਕੋਈ ਬੈਂਕ ਜਾਂ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦਫ਼ਤਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰਕੇ ਲਾਈਫ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ‘ਅਪਡੇਟ’ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜੋ ਵੀ ਫੋਨ ’ਤੇ ਪੀਪੀਓ ਨੰਬਰ, ਆਧਾਰ ਨੰਬਰ ਜਾਂ ਓਟੀਪੀ ਮੰਗੇ, ਉਹ ਠੱਗ ਹੈ। ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਾਰੀ ਐਪਾਂ, ਸਰਕਾਰੀ ਪੋਰਟਲ ਜੀਵਨਪ੍ਰਮਾਣ.ਜੀਓਵੀ.ਇਨ, ਬੈਂਕ, ਡਾਕਘਰ ਜਾਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕੈਂਪ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਬਣਵਾਓ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਓਟੀਪੀ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਨਾ ਕਰੋ।
ਪਿਛੋਕੜ — ਪੰਜਵੀਂ ਮੁਹਿੰਮ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 10 ਨਵੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਆਧਾਰ ਅਧਾਰਤ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਈਫ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਨਸ਼ਨਰ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਖ਼ੁਦ ਬੈਂਕ ਜਾਂ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦਫ਼ਤਰ ਜਾ ਕੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਗਵਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰ ਪੈਨਸ਼ਨਰਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ 2022 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੀ ਚੌਥੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1.91 ਕਰੋੜ ਡਿਜੀਟਲ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਬਣੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੀਜੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 1.30 ਕਰੋੜ ਸੀ। ਪੰਜਵੀਂ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਹੁਣ 2,000 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਮਦਦ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਯੂਆਈਡੀਏਆਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਅੱਗੇ ਕੀ
ਕੱਲ੍ਹ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕੈਂਪ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੈਨਸ਼ਨਰ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਬੈਂਕ ਸ਼ਾਖਾ, ਡਾਕਘਰ ਜਾਂ ਸੀਐੱਸਸੀ ਕੇਂਦਰ ’ਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਘਰ ਬੈਠੇ ਫੋਨ ’ਤੇ ਹੀ ਕੰਮ ਨਿਬੇੜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਾਵਧਾਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ — ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੈਨਸ਼ਨਰਾਂ ਲਈ ਹਨ; ਈਪੀਐੱਫਓ ਜਾਂ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੈਨਸ਼ਨਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਡਿਊਲ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਤੋਂ ਤਰੀਕ ਜ਼ਰੂਰ ਪੁੱਛ ਲੈਣ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਲਾਹ ਇਹੀ ਹੈ — ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਮਾਣ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਦਸੰਬਰ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਆਉਂਦੀ ਰਹੇ।
ਜਵਾਬ ਦੇਵੋ