Parminder Singh 
ਪੰਚਕੂਲਾ ਦੇ ਸੈਕਟਰ-5 ਸਥਿਤ ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਗਰਾਊਂਡ ‘ਚ ਮੰਗਲਵਾਰ ਸ਼ਾਮ ਅਸਮਾਨ ‘ਚ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਉੱਠੀਆਂ ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇੱਕੋ ਆਵਾਜ਼ ਨਿਕਲੀ — ਜੈ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ! 221 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁਤਲਾ, ਜੋ ਇਸ ਸਾਲ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਾਵਣ ਦਹਿਨ ਸੀ, ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਵੱਲੋਂ ਰਿਮੋਟ ਕੰਟਰੋਲ ਦਾ ਬਟਨ ਦਬਾਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਭੜਕ ਉੱਠਿਆ। ਦਸਹਿਰੇ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਜ਼ਾਰੇ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਦੂਰ-ਦੂਰੋਂ ਲੋਕ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ, 40 ਕਾਰੀਗਰ ਅਤੇ 6200 ਕਿਲੋ ਦਾ ਦੈਂਤ
ਇਸ ਦੈਂਤਕਾਰੀ ਪੁਤਲੇ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਪਿੱਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਦੇ ਬਰਾੜਾ ਵਾਸੀ ਕਾਰੀਗਰ ਤੇਜਿੰਦਰ ਚੌਹਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 40 ਮੈਂਬਰੀ ਟੀਮ ਨੇ ਲਗਭਗ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਇਹ ਢਾਂਚਾ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ। ਪੁਤਲੇ ਦਾ ਭਾਰ ਲਗਭਗ 6,200 ਕਿਲੋ ਹੈ, ਜਿਸ ‘ਚ ਕਰੀਬ ਸੱਤ ਟਨ ਲੋਹਾ, ਬਾਂਸ, ਹਰੀ ਜਾਲੀ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੀਟਰ ਮਖਮਲੀ ਕੱਪੜਾ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। ਹਾਈਡ੍ਰੌਲਿਕ ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਸ ਦਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਪੁਤਲੇ ਦਾ ਆਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਚਿਹਰਾ ਹੀ 25 ਫੁੱਟ ਲੰਬਾ, ਮੁਕਟ ਲਗਭਗ 55-58 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ, ਧੜ ਕਰੀਬ 90 ਫੁੱਟ ਅਤੇ ਹੱਥ ‘ਚ ਫੜੀ ਤਲਵਾਰ ਲਗਭਗ 50 ਫੁੱਟ ਲੰਬੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ 40 ਫੁੱਟ ਲੰਬੇ ਜੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਵੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਖਾਸ ਆਕਰਸ਼ਣ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਹੀ। ਪੁਤਲਾ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਗਰਾਊਂਡ ਸੈਲਫੀਆਂ ਅਤੇ ਰੀਲਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਸੀ।
ਰਿਮੋਟ ਦਾ ਬਟਨ ਦਬਦਿਆਂ ਹੀ ਭੜਕੀਆਂ ਲਾਟਾਂ
ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਨੇ ਰਿਮੋਟ ਕੰਟਰੋਲ ਸਿਸਟਮ ਰਾਹੀਂ ਪੁਤਲੇ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਈ — ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਇਹ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੁਣ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਪੁਤਲੇ ‘ਚ ਈਕੋ-ਫਰੈਂਡਲੀ (ਵਾਤਾਵਰਣ-ਅਨੁਕੂਲ) ਆਤਿਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਵਰਤੀ ਗਈ। ਪੁਤਲੇ ਦੀ ਉਚਾਈ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ 250 ਮੀਟਰ ਦਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਘੇਰਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮੰਚ 250 ਫੁੱਟ ਦੂਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਪੁਖ਼ਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬੁਰਾਈ ‘ਤੇ ਅੱਛਾਈ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਕ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖਿਆ।
ਕਾਰੀਗਰ ਦਾ ਸੁਪਨਾ — 300 ਫੁੱਟ ਦਾ ਰਾਵਣ
ਤੇਜਿੰਦਰ ਚੌਹਾਨ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪੁਤਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ‘ਚ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁਤਲੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਚੌਹਾਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ 221 ਫੁੱਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨਹੀਂ — ਜੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਾਲਾਤ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਤਾਂ ਉਹ 300 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਪੁਤਲਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਅਸਲ ਚੁਣੌਤੀ ਪੁਤਲੇ ਦੀ ਉਚਾਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਵਣ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਤਿਆਰੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ₹20 ਲੱਖ ਦਾ ਵਿਵਾਦ ਵੀ
ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜਸ਼ਨ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦ ਵੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਲੀਲਾ ਯੁਵਾ ਮੰਚ ਨੇ ਸੈਕਟਰ-5 ਥਾਣੇ ‘ਚ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਕਾਰੀਗਰ ਰਾਵਣ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਅਤੇ ਮੇਘਨਾਦ ਦੇ ਪੁਤਲੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲਗਭਗ ₹20 ਲੱਖ ਦੀ ਰਕਮ ਲੈ ਕੇ ਫਰਾਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕੰਮ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ। ਐਸਐਚਓ ਸੰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਮਿਲਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਵਿਜੇ ਦਸ਼ਮੀ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰੀਗਰ ਤੋਂ ਪੁਤਲੇ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਵਾਏ।
ਪਿਛੋਕੜ: ਪੰਚਕੂਲਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ
ਪੰਚਕੂਲਾ ਹਰ ਸਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁਤਲੇ ਸਾੜਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 2026 ‘ਚ ਵੀ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਕਾਇਮ ਰਹੀ। ਇਸ ਸਾਲ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦਵਾਰਕਾ (ਸੈਕਟਰ-10) ‘ਚ ਵੀ 221 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਰਾਵਣ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਿਖਰ ‘ਤੇ ਰਹੇ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 2025 ‘ਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਕੋਟਾ ‘ਚ 221.5 ਤੋਂ 222 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਪੁਤਲਾ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਬੁੱਕ ਆਫ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ‘ਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁਤਲੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ।
ਦਿੱਲੀ ‘ਚ ਵੀ ਦੁਸਹਿਰਾ ਧੂਮਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ — ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਆਈਪੀ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ‘ਚ ਰਾਵਣ ਦਹਿਨ ਸਮਾਗਮ ‘ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੀ. ਪੀ. ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਲਾਲ ਕਿਲਾ ਮੈਦਾਨ ‘ਚ ਲਵ-ਕੁਸ਼ ਰਾਮਲੀਲਾ ‘ਚ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਸਨ। ਪੰਚਕੂਲਾ ਦਾ ਸਮਾਗਮ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਦੁਸਹਿਰਾ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਆਦਰਸ਼ ਰਾਮਲੀਲਾ ਡਰਾਮੈਟਿਕ ਕਲੱਬ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਗਰਾਊਂਡ ‘ਚ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।
ਅੱਗੇ ਕੀ
ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲੇ ਸਾਲ 221 ਫੁੱਟ ਦਾ ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ — ਭਾਵ ਪੰਚਕੂਲਾ ‘ਚ ਹੋਰ ਵੀ ਉੱਚਾ ਰਾਵਣ ਤਿਆਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਾਰੀਗਰ ਤੇਜਿੰਦਰ ਚੌਹਾਨ ਦੇ 300 ਫੁੱਟ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਕੋਈ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਦੁਸਹਿਰੇ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਉਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ — ਬੁਰਾਈ ‘ਤੇ ਅੱਛਾਈ ਦੀ ਜਿੱਤ — ਪਰ ਹਰ ਸਾਲ ਇਸ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ:
ਜਵਾਬ ਦੇਵੋ