ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ! SCO ਦੀ ਅਹਿਮ ਮੀਟਿੰਗ ‘ਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨਗੇ ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ — ਅੱਜ ਤੋਂ ਦੁਸ਼ਾਂਬੇ ‘ਚ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਚਰਚਾ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ ਅੱਜ ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੁਸ਼ਾਂਬੇ ਪਹੁੰਚਣਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ 19 ਅਤੇ 20 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਸ਼ੰਘਾਈ ਸਹਿਯੋਗ ਸੰਗਠਨ (SCO) ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ 25ਵੀਂ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨਗੇ। ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਦੌਰੇ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ, ਨਿਵੇਸ਼, ਸੰਪਰਕਤਾ, ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ-ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਸਹਿਯੋਗ ਵਧਾਉਣ ‘ਤੇ ਚਰਚਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਵਰਚੁਅਲ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਜੁੜਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।

ਕੀ ਏਜੰਡਾ ਰਹੇਗਾ

ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਵਪਾਰ ਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ, ਖੇਤਰੀ ਸੰਪਰਕਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਨਿਰਮਾਣ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਕਰਨਾ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅੰਕੜਾ ਨਵੀਨਤਾ, ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ, ਨਵੀਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਭਾਈਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸੰਪਰਕ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।

ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਮੌਕੇ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਹਿਯੋਗ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਤੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਕੰਮਕਾਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਗੇ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਟਾਰਟ-ਅਪ ਤੇ ਨਵੀਨਤਾ, ਡਿਜੀਟਲ ਪਬਲਿਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸੰਪਰਕ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਪਿਛੋਕੜ

ਸਰਕਾਰ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀ ਕੌਂਸਲ SCO ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ — ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਸਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਰਥਿਕ ਏਜੰਡੇ ਤੇ ਬਜਟ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੀ ਮੀਟਿੰਗ 18 ਨਵੰਬਰ 2025 ਨੂੰ ਰੂਸ ਦੇ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਐਸ ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਹੀ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਗਏ ਸਨ।

SCO ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2001 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ 2017 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਦੇ 10 ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ ਹਨ — ਭਾਰਤ, ਚੀਨ, ਰੂਸ, ਈਰਾਨ, ਕਜ਼ਾਖਸਤਾਨ, ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ, ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ, ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਬੇਲਾਰੂਸ। ਇਸ ਵਾਰ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਤਿਆਰੀ ਵਜੋਂ 17 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਾਂਬੇ ਵਿੱਚ ਹੀ SCO ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ 25ਵੀਂ ਮੀਟਿੰਗ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2026-2030 ਲਈ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਵਪਾਰ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਕਾਰਜ ਯੋਜਨਾ ‘ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣੀ ਸੀ।

ਇਸ ਵਾਰ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਕਿਉਂ?

ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਦੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮੰਚ ‘ਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦੂਜਾ ਦੌਰਾ ਹੈ — ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੁਲਾਈ 2021 ਵਿੱਚ SCO ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਮੀਟਿੰਗ ਲਈ ਦੁਸ਼ਾਂਬੇ ਗਏ ਸਨ।

ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿਣਗੇ, ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵਪਾਰ ਤੇ ਸੰਪਰਕਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਆਪਣਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦਾ ਇਹ ਅਹਿਮ ਮੰਚ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅੰਤਰ-SCO ਵਪਾਰ ਵਧਾਉਣ, ਵਪਾਰ ਲਾਗਤ ਘਟਾਉਣ, ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਸੰਪਰਕਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਸਟਮ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਰਲ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਕਾਗਜ਼-ਰਹਿਤ ਵਪਾਰ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਅੱਗੇ ਕੀ

ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਮੀਟਿੰਗ ਮਗਰੋਂ ਸੰਯੁਕਤ ਐਲਾਨ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਨਜ਼ਰ ਇਸ ‘ਤੇ ਰਹੇਗੀ ਕਿ ਵਪਾਰ, ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਸੰਪਰਕਤਾ ‘ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਠੋਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ ਇਸ ਮੰਚ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਆਰਥਿਕ ਨਜ਼ਰੀਆ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।