ਦਿੱਲੀ ’ਚ ਹਵਾ ‘ਬਹੁਤ ਖ਼ਰਾਬ’! ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੈਰ ’ਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਸਲਾਹ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹੋ

ਸਵੇਰੇ ਸੈਰ ’ਤੇ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਅੱਜ ਦੀ ਸਵੇਰ ਇੱਕ ਚਿਤਾਵਨੀ ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਹੈ। ਸੋਮਵਾਰ 2 ਨਵੰਬਰ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦਾ AQI 310 ਦਰਜ ਹੋਇਆ — ‘ਬਹੁਤ ਖ਼ਰਾਬ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ — ਜਦੋਂ ਕਿ ਐਤਵਾਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਇਹ 261 (‘ਖ਼ਰਾਬ’) ਸੀ। ਸਰਦੀ ਦੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ’ਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਜੰਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ ਸੈਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਭਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਕਣ ਸਾਹ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। AIIMS ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਕਿਹਾ ਹੈ — ਸਖ਼ਤ ਸਰਦੀ ਤੇ ਵਧਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ’ਚ ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੈਰ ਤੋਂ ਬਚੋ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਤੇ ਦਮੇ-ਸਾਹ ਦੇ ਮਰੀਜ਼।

2 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਹਵਾ ਕਿੰਨੀ ਖ਼ਰਾਬ ਰਹੀ?

CPCB ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ 2 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ’ਚ AQI 300 ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰਿਹਾ: ਅਕਸ਼ਰਧਾਮ ਤੇ ITO ਕੋਲ 349, ਇੰਡੀਆ ਗੇਟ ਤੇ ਜਨਪਥ ਕੋਲ 335, ਰੋਹਿਣੀ ’ਚ 396, ਅਲੀਪੁਰ ’ਚ 375 ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਵਿਹਾਰ ’ਚ 370 — ਸਾਰੇ ‘ਬਹੁਤ ਖ਼ਰਾਬ’ (301–400) ਸ਼੍ਰੇਣੀ ’ਚ। ਅਗਲੇ 5–6 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਹਵਾ ‘ਖ਼ਰਾਬ’ ਤੋਂ ‘ਬਹੁਤ ਖ਼ਰਾਬ’ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੀਂਹ ਦਾ ਕੋਈ ਆਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।

1 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ’ਚ ਕੀ-ਕੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ?

1 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸਰਦੀ ਐਕਸ਼ਨ ਪਲਾਨ ਲਾਗੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ: ਪਾਰਕਿੰਗ ਫ਼ੀਸ ਦੁੱਗਣੀ, ਸਰਕਾਰੀ ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ’ਚ ਘਰ ਤੋਂ ਕੰਮ, ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਿਕਾਸ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ’ਤੇ ਖਰੇ ਨਾ ਉਤਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਦਾਖ਼ਲੇ ’ਤੇ ਰੋਕ, ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਉਡਾਉਣ ਵਾਲੇ ਢਾਹੁਣ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਮਾਂ ’ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪਾਬੰਦੀ। ਕੂੜਾ ਸਾੜਨ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਕੋਲਾ-ਲੱਕੜ ਵਾਲੀਆਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ’ਤੇ ਰੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ 1 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ 14,930 ਵਾਹਨ ਚੈੱਕ ਕੀਤੇ, PUCC ਉਲੰਘਣਾ ’ਤੇ 566 ਚਲਾਨ ਕੱਟੇ ਅਤੇ 300 ਨਿਰਮਾਣ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ; ਟ੍ਰੈਫ਼ਿਕ ਪੁਲਿਸ ਨੇ 7,279 ਵਾਹਨ ਚੈੱਕ ਕੀਤੇ, 714 ਵਾਪਸ ਮੋੜੇ ਅਤੇ 38 ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ।

ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੈਰ ਕਿਉਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

AIIMS ਦੇ ਕਾਰਡੀਓਲੋਜੀ ਮੁਖੀ ਪ੍ਰੋ. ਰਾਜੀਵ ਨਾਰੰਗ ਮੁਤਾਬਕ ਸਰਦੀ ’ਚ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵਧਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਕਈ ਮਰੀਜ਼ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੀਪੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਟਰੋਲ ’ਚ ਸੀ, ਹੁਣ ਵਾਧਾ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿ ਘਰ ’ਚ ਬੀਪੀ ਯੰਤਰ ਰੱਖੋ, ਹਫ਼ਤੇ ’ਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਵਾਰ ਬੀਪੀ ਜਾਂਚੋ, ਅਤੇ ਜੇ ਬੀਪੀ 140/90 ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਜੈਰੀਐਟ੍ਰਿਕ ਮਾਹਿਰ ਡਾ. ਅਭਿਜੀਤ ਰਾਓ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ ਜਾਂ ਦੇਰ ਸ਼ਾਮ ਬਾਹਰ ਨਾ ਨਿਕਲਣ, ਸਗੋਂ ਸਵੇਰੇ 11 ਵਜੇ ਮਗਰੋਂ, ਜਦੋਂ ਧੁੱਪ ਨਿਕਲ ਆਵੇ, ਹੀ ਨਿਕਲਣ। ਮੈਡੀਸਨ ਮਾਹਿਰ ਪ੍ਰੋ. ਸੰਜੀਵ ਸਿਨਹਾ ਮੁਤਾਬਕ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਸਾਹ ਨਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁੰਗੇੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ AIIMS ਦੀ OPD ਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ’ਚ COPD ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਵਧੇ ਹਨ।

ਸੈਰ ਕਰਨੀ ਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਵਰਤੋ

ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਾ ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ — ਸੈਰ ਛੱਡੋ ਨਹੀਂ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਤਰੀਕਾ ਬਦਲੋ। ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ CPCB ਦੇ Sameer ਐਪ ’ਤੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ AQI ਵੇਖੋ; ‘ਖ਼ਰਾਬ’ ਤੋਂ ‘ਬਹੁਤ ਖ਼ਰਾਬ’ ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਬਾਹਰੀ ਕਸਰਤ ਛੋਟੀ ਰੱਖੋ ਜਾਂ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਰੋ। ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ ਦੀ ਥਾਂ ਧੁੱਪ ਨਿਕਲਣ ਮਗਰੋਂ ਸੈਰ ਕਰੋ। ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ ਹੀ ਪਵੇ ਤਾਂ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਿੱਟ ਹੋਣ ਵਾਲਾ N95 ਜਾਂ N99 ਮਾਸਕ ਪਾਓ — ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਮਾਸਕ, ਰੁਮਾਲ ਜਾਂ ਸਕਾਰਫ਼ ਬਰੀਕ ਕਣਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਚਾਉਂਦਾ। ਦਮੇ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਆਪਣਾ ਇਨਹੇਲਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਲ ਰੱਖਣ। ਸੀਨੇ ’ਚ ਭਾਰੀਪਨ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਚੱਕਰ ਜਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਖੰਘ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਆਰਾਮ ਕਰੋ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਪਿਛੋਕੜ: ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ ਤੱਕ ਹਰ ਸਾਲ ਇਹੀ ਕਹਾਣੀ

ਦਿੱਲੀ-ਐਨਸੀਆਰ ’ਚ ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ ਤੱਕ ਹਰ ਸਾਲ ਧੂੰਆਂ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਠੰਢੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਰੋਕੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੰਤਰਾਲੇ ਮੁਤਾਬਕ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਰਦੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ’ਚ ਵਾਹਨਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਲਗਭਗ 23% ਅਤੇ ਬਾਇਓਮਾਸ ਸਾੜਨ (ਜਿਸ ’ਚ ਪਰਾਲੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਲਗਭਗ 20% ਹੈ। PM2.5 ਦੇ ਬਰੀਕ ਕਣ ਫੇਫੜਿਆਂ ’ਚ ਡੂੰਘੇ ਉਤਰ ਕੇ ਖ਼ੂਨ ’ਚ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ’ਚ PM2.5 ਦਾ ਪੱਧਰ 201 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਘਣ ਮੀਟਰ ਦਰਜ ਹੋਇਆ, ਜੋ WHO ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ੀ ਹੱਦ ਤੋਂ 13 ਗੁਣਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਵੀ ਅੱਜ ਦੀ ਸਵੇਰ ਧੁੰਦ ਤੇ ਧੂੰਏਂ ਵਾਲੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੈਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਓਨੀ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਅੱਗੇ ਕੀ?

ਅਗਲੇ 5–6 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਹਵਾ ‘ਖ਼ਰਾਬ’ ਤੋਂ ‘ਬਹੁਤ ਖ਼ਰਾਬ’ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਦੀ ਕੋਈ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੈਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਨਿਯਮ ਸਧਾਰਨ ਹੈ — ਰੋਜ਼ AQI ਵੇਖੋ, ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ ਦੀ ਥਾਂ ਧੁੱਪ ਮਗਰੋਂ ਨਿਕਲੋ, ਮਾਸਕ ਤੇ ਇਨਹੇਲਰ ਨਾਲ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਸਾਹ ਜਾਂ ਦਿਲ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਲੱਛਣ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਖ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਹੈ, ਇਲਾਜ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ।