ਅਕਤੂਬਰ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਡੇਂਗੂ ਦੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਲੰਧਰ ’ਚ ਇਸ ਸਾਲ ਦੋ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਪਟਿਆਲਾ ’ਚ ਇੱਕੋ ਹਫ਼ਤੇ ਦੌਰਾਨ ਕਰੀਬ 100 ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਹੋਏ। ਦੇਸ਼ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਵੀ ਸਥਿਤੀ ਗੰਭੀਰ ਹੈ — ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ 2021 ਤੋਂ 2025 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ’ਚ ਡੇਂਗੂ ਦੇ 10.7 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਹੋਏ। ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਵੈਕਟਰ ਬੋਰਨ ਡਿਜ਼ੀਜ਼ ਕੰਟਰੋਲ (NCVBDC) ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕੁਝ ਸਧਾਰਨ ਘਰੇਲੂ ਆਦਤਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਵੱਧ ਕੱਟਦਾ ਹੈ ਡੇਂਗੂ ਵਾਲਾ ਮੱਛਰ
ਡੇਂਗੂ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਏਡੀਜ਼ ਮੱਛਰ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ — ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਛਿਪਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ। ਇਸ ਲਈ WHO ਪੂਰਾ ਸਰੀਰ ਢੱਕਣ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣ, DEET, ਪਿਕਾਰਿਡਿਨ ਜਾਂ IR3535 ਵਾਲੇ ਮੱਛਰ ਭਜਾਉਣ ਵਾਲੇ (ਰਿਪੇਲੈਂਟ) ਲਗਾਉਣ, ਖਿੜਕੀਆਂ-ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ’ਤੇ ਜਾਲੀ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਸੌਣ ਸਮੇਂ ਮੱਛਰਦਾਨੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੱਛਰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੋਇਲਾਂ ਅਤੇ ਵੇਪੋਰਾਈਜ਼ਰ ਵੀ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੱਛਰਾਂ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਇੱਕ “ਡ੍ਰਾਈ ਡੇਅ” — ਭਾਰਤੀ ਸਿਹਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ
ਏਡੀਜ਼ ਮੱਛਰ ਸਾਫ਼ ਠਹਿਰੇ ਪਾਣੀ ’ਚ ਅੰਡੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਮੱਛਰ ਬਣਨ ’ਚ ਲਗਭਗ ਸੱਤ ਤੋਂ ਦਸ ਦਿਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ NCVBDC ਹਫ਼ਤੇ ’ਚ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦਿਨ “ਡ੍ਰਾਈ ਡੇਅ” ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ — ਉਸ ਦਿਨ ਘਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰੋ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਲਮਲ ਕੇ ਧੋਵੋ ਅਤੇ ਸੁੱਕਣ ਦਿਓ। WHO ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘਰੇਲੂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਢੱਕੋ, ਖ਼ਾਲੀ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਰੋ। ਕੂਲਰ ਦੀ ਟ੍ਰੇ, ਫ਼ੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗਮਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ, ਬਾਲਟੀਆਂ, ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਟੰਕੀਆਂ, ਫ਼ਰਿੱਜ ਦੀ ਡ੍ਰਿਪ ਟ੍ਰੇ ਅਤੇ ਛੱਤ ਦੀਆਂ ਨਾਲੀਆਂ — ਹਰ ਥਾਂ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੋ।
ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਸਭ ਤੋਂ ਅਸਰਦਾਰ ਬਚਾਅ
ਖੋਜ ਅਨੁਸਾਰ ਡੇਂਗੂ ਵਾਲਾ ਮੱਛਰ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨੇੜੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ — ਮਤਲਬ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ ਮੱਛਰ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਘਰ ਜਾਂ ਗਲੀ ’ਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਲੀ ਬੋਤਲਾਂ, ਟੀਨ ਦੇ ਡੱਬੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਟਾਇਰ, ਉਸਾਰੀ ਵਾਲਾ ਠਹਿਰਿਆ ਪਾਣੀ — ਇਹ ਸਭ ਮੱਛਰਾਂ ਦੇ ਅੱਡੇ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰੀ ਛਿੜਕਾਅ (ਫੌਗਿੰਗ) ਸਿਰਫ਼ ਹਵਾ ’ਚ ਉੱਡਦੇ ਮੱਛਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਲਾਰਵੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਸਰਦਾਰ ਹਥਿਆਰ ਹੈ।
ਬੁਖ਼ਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਗ਼ਲਤੀ ਨਾ ਕਰੋ
ਡੇਂਗੂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਲੱਛਣ ਤੇਜ਼ ਬੁਖ਼ਾਰ, ਸਿਰ ਦਰਦ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦਰਦ ਹੈ। WHO ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿ ਡੇਂਗੂ ਹੋਣ ’ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰੋ, ਖ਼ੂਬ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਪੀਓ ਅਤੇ ਦਰਦ-ਬੁਖ਼ਾਰ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਰਾਸਿਟਾਮੌਲ ਲਓ। ਆਈਬੂਪ੍ਰੋਫ਼ੈਨ, ਐਸਪਿਰਿਨ ਵਰਗੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਤੋਂ ਬਚੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਖ਼ੂਨ ਵਗਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਪੇਟ ’ਚ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ, ਲਗਾਤਾਰ ਉਲਟੀਆਂ, ਮਸੂੜਿਆਂ ’ਚੋਂ ਖ਼ੂਨ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਸਾਹ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਣ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਜਾਓ।
ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ
ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ WHO ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਹਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜਨਤਕ ਹਦਾਇਤਾਂ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਇਲਾਜ ਦਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੱਛਣ ਵੇਲੇ ਖ਼ੁਦ ਦਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
