Parminder Singh 
ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਡੇਂਗੂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਟੀਕਾਕਰਨ ਦਾ ਪਾਇਲਟ ਅਭਿਆਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਦੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਕੇ.ਜੀ. ਅਰੁਣਰਾਜ ਨੇ 17 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਤੈਨਕਾਸੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਦਯਨਲੂਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਭਿਆਨ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਡੇਂਗੂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਅਭਿਆਨ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀ ਦਵਾਈ ਕੰਪਨੀ ਤਕੇਡਾ ਦੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਕਿਊਡੇਂਗਾ (Qdenga) ਵੈਕਸੀਨ ਲਗਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ — ਦੋ ਖ਼ੁਰਾਕਾਂ, ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ’ਤੇ। ਭਾਰਤੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਖੋਜ ਪਰਿਸ਼ਦ (ICMR) ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਾਮਾਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ ਵੀ ਇਸ ਪਾਇਲਟ ਦੇ ਅਸਰ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸੇ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ’ਚ ਟੀਕਾਕਰਨ ਫੈਲਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਕਿਊਡੇਂਗਾ: ਕੀ ਹੈ ਇਹ ਟੀਕਾ
ਕਿਊਡੇਂਗਾ ਡੇਂਗੂ ਵਾਇਰਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰਾਂ ਕਿਸਮਾਂ (DENV-1 ਤੋਂ DENV-4) ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਬਣੀ ਇੱਕ ਜੀਵਤ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੀਤੀ ਚਾਰ-ਸੰਯੋਜਕ (tetravalent) ਵੈਕਸੀਨ ਹੈ। ਇਹ recombinant DNA ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਬਕਿਊਟੇਨੀਅਸ ਟੀਕੇ ਰਾਹੀਂ ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਡਰੱਗ ਨਿਯੰਤ੍ਰਣ ਸੰਗਠਨ (CDSCO) ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2026 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ 4 ਤੋਂ 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ — ਇਹ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਮਨਜ਼ੂਰ ਪਹਿਲਾ ਡੇਂਗੂ ਟੀਕਾ ਹੈ। ਟੀਕੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੂਬੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਭਾਵ ਚਾਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਡੇਂਗੂ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ — ਦੋਵਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ’ਚ ਇਹ ਅਸਰਦਾਇਕ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ 42 ਦੇਸ਼ਾਂ ’ਚ ਮਨਜ਼ੂਰ ਇਹ ਟੀਕਾ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਤੋਂ ਪੂਰਵ-ਯੋਗਤਾ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ’ਚ 2.4 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ੁਰਾਕਾਂ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
ਕਲੀਨਿਕਲ ਟਰਾਇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਅਸਰਦਾਇਕ
ਵੱਡੇ TIDES ਟਰਾਇਲ ਵਿੱਚ 8 ਡੇਂਗੂ-ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 20,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਚਿਆਂ-ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ 4.5 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਨਤੀਜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੂਜੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੇ 12 ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਪੁਸ਼ਟ ਡੇਂਗੂ ਤੋਂ 80.2% ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਲੀ, 18 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ’ਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਤੋਂ 90.4% ਸੁਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ 4.5 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਹਸਪਤਾਲ ਦਾਖ਼ਲੇ ਤੋਂ 84.1% ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਣੀ ਰਹੀ। ਇਸੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਖ਼ੁਰਾਕਾਂ ਮਗਰੋਂ ਲਗਭਗ 80% ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਪਰ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਾਫ਼ ਚਿਤਾਵਨੀ ਹੈ — ਟੀਕਾ ਡੇਂਗੂ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਮੱਛਰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਣ ਅਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਿਰ ਇਲਾਜ ਅਜੇ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।
ਪਿਛੋਕੜ: ਡੇਂਗੂ ਭਾਰਤ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ
ਡੇਂਗੂ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ’ਚ ਹਾਈਪਰਐਂਡੇਮਿਕ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ — ਚਾਰੋਂ ਵਾਇਰਸ ਕਿਸਮਾਂ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਫੈਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ICMR ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਮੁਤਾਬਕ ਹਰ 14 ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ’ਚ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਸੰਕਰਮਣ ਮਿਲਿਆ, ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ’ਚ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਡੇਂਗੂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਧੇ ਹਨ। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਲਿਵਰ ਐਂਡ ਬਾਇਲਰੀ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੀ ਕਲੀਨਿਕਲ ਵਾਇਰਾਲੋਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਏਕਤਾ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਟੀਕਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਾਲਾਤ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹਨ — ਲੁਧਿਆਣਾ ’ਚ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ’ਚ ਡੇਂਗੂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ 88% ਵਧ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ’ਚ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ’ਚ ਲਗਭਗ 100 ਨਵੇਂ ਕੇਸ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਸਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਟੀਕਾ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਕਦੋਂ ਪਹੁੰਚੇਗਾ
ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਜੁਲਾਈ 2026 ’ਚ ਮਿਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਪਰ ਟੀਕਾ ਅਜੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ’ਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਸਤੰਬਰ 2026 ’ਚ ਤਕੇਡਾ ਨੇ ਡਾ. ਰੈੱਡੀ’ਜ਼ ਲੈਬੋਰੇਟਰੀਜ਼ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਹੈ — ਟੀਕਾ 2027 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ’ਚ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਹਾਲੇ ਕੀਮਤ ਐਲਾਨੀ ਨਹੀਂ ਗਈ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੀ ਬਾਇਓਲੋਜਿਕਲ ਈ ਕੰਪਨੀ ਸਾਲਾਨਾ 5 ਕਰੋੜ ਖ਼ੁਰਾਕਾਂ ਤੱਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨਾਲ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੀਮਤ ਵਾਜਿਬ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਟੀਕਾਕਰਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (UIP) ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੀ ਚਰਚਾ ’ਚ ਹੈ — ਸੰਸਦੀ ਸਿਹਤ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ICMR ਦਾ ਦੇਸੀ ਇਕ-ਖ਼ੁਰਾਕ ਡੇਂਗੂ ਟੀਕਾ 13,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਵੈ-ਸੇਵੀਆਂ ਨਾਲ 20 ਕੇਂਦਰਾਂ ’ਚ ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਟਰਾਇਲ ’ਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਅੱਗੇ ਕੀ: ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਕੀ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ
ਟੀਕਾ ਆਉਣ ਤੱਕ ਡੇਂਗੂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਤਰੀਕਾ ਮੱਛਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਹੀ ਹੈ — ਘਰ-ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾ ਜਮ੍ਹਾ ਹੋਣ ਦਿਓ, ਕੂਲਰਾਂ-ਟਾਇਰਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਰੱਖੋ, ਮੱਛਰਦਾਨੀ ਅਤੇ ਮੱਛਰ-ਭਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇਲ/ਕ੍ਰੀਮ ਵਰਤੋ, ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਬੁਖਾਰ, ਅੱਖਾਂ ਪਿੱਛੇ ਦਰਦ ਜਾਂ ਚਮੜੀ ’ਤੇ ਧੱਬਿਆਂ ’ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਮਿਲੋ। ਟੀਕਾਕਰਨ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ:
ਜਵਾਬ ਦੇਵੋ