Parminder Singh 
ਖਾਧ ਪਦਾਰਥਾਂ ‘ਤੇ ਛਪੇ “ਸਿਹਤਵਰਧਕ” ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲਓ — ਭਾਰਤ ਦੇ ਫੂਡ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨੇ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ‘ਤੇ ਸਖ਼ਤੀ ਵਿਖਾਈ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਖਾਧ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਾਨਕ ਅਥਾਰਟੀ (FSSAI) ਨੇ 17 ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਨੂੰ ਨੇਸਲੇ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਯੂਨੀਲੀਵਰ ਲਿਮਟਿਡ (HUL) ਨੂੰ ਕੁੱਲ ਚਾਰ ਸ਼ੋ-ਕਾਜ਼ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਛੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ‘ਤੇ “ਗੁਮਰਾਹਕੁੰਨ ਦਾਅਵਿਆਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ” ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨੇ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਆਪਣੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪੋਸਟ ਰਾਹੀਂ ਜਨਤਕ ਕੀਤੀ। ਦੋਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਤਸੱਲੀਬਖ਼ਸ਼ ਜਵਾਬ ਨਾ ਮਿਲਣ ‘ਤੇ ਖਾਧ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਤਹਿਤ ਹੋਰ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਹੌਰਲਿਕਸ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ‘ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼
HUL ਦੇ “ਹੌਰਲਿਕਸ ਵੁਮਨਜ਼ ਪਲੱਸ ਚਾਕਲੇਟ ਨਿਊਟ੍ਰੀਸ਼ਨ ਡ੍ਰਿੰਕ 400 ਗ੍ਰਾਮ” ‘ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਾਅਵੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਏ — “ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਪੋਸ਼ਣ”, “6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਦਾ ਕਲੀਨਿਕਲੀ ਸਾਬਤ ਦਾਅਵਾ” ਅਤੇ “ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ”। FSSAI ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਦਾਅਵੇ ਗੁਮਰਾਹਕੁੰਨ ਜਾਂ ਲਾਗੂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਹਨ। ਇਸੇ ਉਤਪਾਦ ‘ਤੇ “ਹੈਲਦੀ ਮਸਲਜ਼” ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਖਾਧ ਦਾਅਵਿਆਂ ਵਿੱਚ “ਹੈਲਦੀ” ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਨਿਯਮ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਤਪਾਦ ‘ਤੇ ਛਪੇ “ਨੋ ਐਡਿਡ ਸ਼ੂਗਰ” (ਵਾਧੂ ਚੀਨੀ ਨਹੀਂ) ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਮਰਾਹਕੁੰਨ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਤਪਾਦ ਵਿੱਚ ਮਾਲਟੋਡੈਕਸਟ੍ਰਿਨ ਮੌਜੂਦ ਹੈ — ਮੱਕੀ, ਚਾਵਲ ਜਾਂ ਆਲੂ ਦੇ ਸਟਾਰਚ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡ੍ਰੇਟ।
HUL ਦੇ ਹੀ “ਹੌਰਲਿਕਸ ਮਦਰਜ਼ ਪਲੱਸ ਕੇਸਰ 400 ਗ੍ਰਾਮ” ‘ਤੇ “ਹੈਲਦੀ ਬਰਥ ਵੇਟ” ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਪਨ ਵਿੱਚ “ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜਨਮ-ਵਜ਼ਨ ਲਈ” ਵਰਗੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ‘ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਜਤਾਇਆ ਗਿਆ। FSSAI ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਇਹ ਭਾਵ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਉਤਪਾਦ ਖਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ-ਵਜ਼ਨ ‘ਤੇ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ, ਜੋ ਖਾਧ ਵਿਗਿਆਪਨ ਨਿਯਮਾਂ, 2018 ਦੇ ਉਲਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨੇਸਲੇ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਉਤਪਾਦ ਰਡਾਰ ‘ਤੇ
ਨੇਸਲੇ ਇੰਡੀਆ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਨੋਟਿਸ ਇਸ ਦੇ ਨੇਸਕੈਫੇ ਰੈਡੀ-ਟੂ-ਡ੍ਰਿੰਕ ਪੇਯ ਪਦਾਰਥਾਂ — ਇੰਟੈਂਸ ਕੈਫੇ ਕੈਪੂਚੀਨੋ, ਚੋਕੋ ਮੋਕਾ ਅਤੇ ਚਿਲਡ ਲਾਟੇ — ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮਿਲਿਆ। FSSAI ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਪੈਕ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪਾਸੇ “ਫਲੇਵਰਡ ਮਿਲਕ”, ਪਿੱਛੇ “ਪ੍ਰੋਪ੍ਰਾਇਟਰੀ ਫੂਡ” ਅਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ “ਕਾਫ਼ੀ-ਫਲੇਵਰਡ ਮਿਲਕ” ਲਿਖਿਆ ਸੀ — ਤਿੰਨੋਂ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ। ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੇਯ ਪਦਾਰਥ ਮਾਨਕੀਕ੍ਰਿਤ “ਫਲੇਵਰਡ ਮਿਲਕ” ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਲੇਬਲਿੰਗ ਵਿਗਿਆਪਨ ਤੇ ਲੇਬਲਿੰਗ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ।
ਦੂਜਾ ਨੋਟਿਸ ਨੇਸਲੇ ਦੇ “ਰਿਸੋਰਸ ਰੀਨਲ ਵਨੀਲਾ ਫਲੇਵਰ ਪਾਊਡਰ” ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਖ਼ੁਰਾਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। FSSAI ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਅਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਿਕਿਤਸਕ-ਉਦੇਸ਼ ਵਾਲੇ ਖਾਧ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ 2022 ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਤਹਿਤ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਨਹੀਂ ਲਈ। ਪੈਕ ‘ਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ/ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਗ਼ਾਇਬ ਸੀ।
ਪਿਛੋਕੜ: ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਦੀ ਵਧਦੀ ਸਖ਼ਤੀ
ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ FSSAI ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਾਲ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨੇ ਡਾਬਰ ਇੰਡੀਆ ਨੂੰ “ਆਰਗੈਨਿਕ” ਦਾਅਵਿਆਂ ‘ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰੈੱਡ ਬੁੱਲ ਅਤੇ ਪੈਪਸੀਕੋ ਵਰਗੇ ਐਨਰਜੀ ਡ੍ਰਿੰਕ ਬ੍ਰਾਂਡ ਵੀ ਫਲੇਵਰ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਚ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹਾਲੀਆ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਥਾਨਕ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ — ਸੁਖਦਰਸ਼ਨ ਫਾਰਮਾ ਅਤੇ ਬਾਲਾ ਜੀ ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ — ਦੇ ਲਾਇਸੈਂਸ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਖਾਧ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਲੰਘਣਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਮੁਅੱਤਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਗਾਹਕਾਂ ਲਈ ਕੀ ਸਬਕ
ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਹਰ ਘਰ ਲਈ ਇੱਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੈ: ਪੈਕ ‘ਤੇ ਵੱਡੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੱਛੇ ਛਪੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸੂਚੀ (ingredients list) ਹੈ। “ਨੋ ਐਡਿਡ ਸ਼ੂਗਰ” ਲਿਖੇ ਉਤਪਾਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਾਲਟੋਡੈਕਸਟ੍ਰਿਨ, ਡੈਕਸਟ੍ਰੋਜ਼ ਜਾਂ ਗਲੂਕੋਜ਼ ਸਿਰਪ ਵਰਗੇ ਮਿੱਠੇ ਤੱਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। “ਕਲੀਨਿਕਲੀ ਪ੍ਰੂਵਨ” ਵਰਗੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਤਪਾਦ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਉਹੀ ਨਤੀਜਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਜਾਂ ਗੁਰਦੇ-ਦਿਲ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਬਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੋਸ਼ਣ ਉਤਪਾਦ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਰਜਿਸਟਰਡ ਡਾਇਟੀਸ਼ੀਅਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ — ਪੈਕ ‘ਤੇ ਛਪਿਆ ਦਾਅਵਾ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਦਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਅੱਗੇ ਕੀ
ਦੋਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਰੱਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇ ਜਵਾਬ ਤਸੱਲੀਬਖ਼ਸ਼ ਨਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ FSSAI ਖਾਧ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਤਹਿਤ ਹੋਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ — ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮੁੜ-ਲੇਬਲਿੰਗ, ਗੁਮਰਾਹਕੁੰਨ ਵਿਗਿਆਪਨ ਹਟਾਉਣਾ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰਾਤਮਕ ਨੋਟਿਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਗਾਹਕਾਂ ਲਈ ਸਲਾਹ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਵੇਲੇ ਪੈਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਛਪੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸੂਚੀ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹੋ।
ਜਵਾਬ ਦੇਵੋ