ਦੀਵਾਲੀ ਅਤੇ ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦਾ ਸੀਜ਼ਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹਰ ਘਰ ’ਚ ਮਿਠਾਈਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੂਗਰ, ਵੱਧਦੇ ਭਾਰ ਜਾਂ ਸਿਹਤ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਠਾਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੋਸ਼ਣ ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਖਜੂਰ, ਮਖਾਨਿਆਂ ਅਤੇ ਡਰਾਈ ਫਰੂਟ ਤੋਂ ਬਣੇ ਲੱਡੂ ਇਸ ਦਾ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੱਲ ਹਨ — ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਨਾ ਰਿਫਾਈਂਡ ਖੰਡ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਮਾਵਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਘਿਓ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਹ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਢੁਕਵੇਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਖਾਨੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਰਤ ’ਚ ਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਲੱਡੂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀ-ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ
ਦੋ ਕੱਪ ਮਖਾਨੇ (ਫੂਲ ਮਖਾਨੇ), ਬੀਜ ਕੱਢੀਆਂ ਹੋਈਆਂ 12-15 ਨਰਮ ਖਜੂਰਾਂ, ਚੌਥਾਈ ਕੱਪ ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਬਾਦਾਮ, 8-10 ਕਾਜੂ, ਦੋ-ਦੋ ਚਮਚ ਸਫ਼ੈਦ ਤਿਲ, ਕੱਦੂ ਦੇ ਬੀਜ ਅਤੇ ਅਲਸੀ ਦੇ ਬੀਜ, ਇੱਕ ਚਮਚ ਕਿਸ਼ਮਿਸ਼ ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਚਮਚ ਇਲਾਇਚੀ ਪਾਊਡਰ। ਮਿਠਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਖਜੂਰ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ — ਖੰਡ ਜਾਂ ਗੁੜ ਪਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ।
ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ
ਪਹਿਲਾਂ ਮਖਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਕੜਾਹੀ ’ਚ ਬਿਨਾਂ ਘਿਓ-ਤੇਲ ਦੇ ਕਰਕਰੀ ਹੋਣ ਤੱਕ ਭੁੰਨ ਲਓ। ਫਿਰ ਬਾਦਾਮ, ਕਾਜੂ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਭੁੰਨ ਕੇ ਠੰਢਾ ਕਰ ਲਓ। ਖਜੂਰਾਂ ਨੂੰ ਧੋ-ਸੁਕਾ ਕੇ ਮਿਕਸੀ ’ਚ ਪੀਸ ਕੇ ਪੇਸਟ ਬਣਾਓ ਅਤੇ ਕੜਾਹੀ ’ਚ 2-3 ਮਿੰਟ ਗਰਮ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਚਿਪਚਿਪੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਹੁਣ ਮਖਾਨੇ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੋਟਾ-ਮੋਟਾ ਪੀਸ ਕੇ ਖਜੂਰ ਦੇ ਗਰਮ ਪੇਸਟ ’ਚ ਇਲਾਇਚੀ ਸਮੇਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਾਓ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਲੱਡੂ ਬੰਨ੍ਹ ਲਓ। ਇਹ ਲੱਡੂ ਹਵਾਬੰਦ ਡੱਬੇ ’ਚ 10-12 ਦਿਨ ਤੱਕ ਤਾਜ਼ੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਿਹਤ ਲਈ ਕਿਉਂ ਫ਼ਾਇਦੇਮੰਦ ਹਨ
ਪੋਸ਼ਣ ਮਾਹਿਰ ਲੂਕ ਕੋਟਿਨਹੋ ਮੁਤਾਬਕ 100 ਗ੍ਰਾਮ ਮਖਾਨਿਆਂ ’ਚ ਕਰੀਬ 9.7 ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰੋਟੀਨ, 14 ਗ੍ਰਾਮ ਫਾਈਬਰ ਅਤੇ ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ-ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਵਰਗੇ ਖਣਿਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਲਾਈਸੀਮਿਕ ਇੰਡੈਕਸ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਭਾਵ ਇਹ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵਧਾਉਂਦੇ। ਮੈਡੀਕਲ ਡਾਇਲਾਗਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਮਖਾਨਿਆਂ ’ਚ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹੱਡੀਆਂ ਲਈ ਫ਼ਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਸੋਡੀਅਮ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖਜੂਰ ’ਚ ਗਲੂਕੋਜ਼-ਫਰਕਟੋਜ਼ ਵਰਗੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸ਼ੱਕਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਇਰਨ ਵਰਗੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਖਣਿਜ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਬਾਦਾਮ, ਕਾਜੂ ਅਤੇ ਬੀਜਾਂ ’ਚ ਮੌਜੂਦ ਸਿਹਤਮੰਦ ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਫਾਈਬਰ ਖੰਡ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਯਾਦ ਰੱਖੋ — ਇਹ ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਿਕਲਪ ਹਨ, ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ।
ਕਿੰਨੇ ਖਾਓ ਅਤੇ ਕੀ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਵਰਤੋ
ਡਾਇਟੀਸ਼ੀਅਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਦਿਨ ’ਚ ਇੱਕ-ਦੋ ਲੱਡੂ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ; ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਣ ’ਤੇ ਖਜੂਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਮਿਠਾਸ ਵੀ ਭਾਰ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼, ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ, ਗੁਰਦੇ ਦੇ ਰੋਗੀ, ਦਸਤ-ਐਸਿਡਿਟੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕ ਅਤੇ ਹਾਲ ’ਚ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਜੂਰ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਇਹ ਲੱਡੂ ਸਰਗੀ ਜਾਂ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਠਾਸ ਵਜੋਂ ਲਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਵੀਂ ਖੁਰਾਕ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅਪਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
