ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਜਾਂ ਸਖ਼ਤ ਡਾਇਟ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ — ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਥਾਲੀ ’ਚ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਬਦਲਾਅ ਵੀ ਫ਼ਰਕ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਯੂਰਪੀਅਨ ਹਾਰਟ ਜਰਨਲ ’ਚ ਛਪੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਕ ਰੋਜ਼ 4 ਤੋਂ 6 ਵਾਰ ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ ਖਾਣ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਜੋਖ਼ਮ ਘਟਦੇ ਹਨ — ਭਾਰ, ਕਮਰ ਦਾ ਘੇਰਾ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਤੇ ਖ਼ੂਨ ’ਚ ਸ਼ੂਗਰ। ਇਹ ਅਧਿਐਨ 87 ਕਲੀਨਿਕਲ ਟਰਾਇਲਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਚ 6,500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਭਾਰਤੀ ਮੈਡੀਕਲ ਮੀਡੀਆ ’ਚ ਇਸ ਖੋਜ ਦੀ ਚਰਚਾ 17 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿੱਧਾ ਸਾਡੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰੋਟੀ-ਚਾਵਲ ਦੀ ਥਾਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ।
ਖੋਜ ’ਚ ਕੀ ਪਾਇਆ ਗਿਆ?
ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਨੇ 87 ਰੈਂਡਮਾਈਜ਼ਡ ਟਰਾਇਲਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ — ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਟਰਾਇਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ ਵਾਲੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਜਾਂ ਸਾਧਾਰਨ ਖ਼ੁਰਾਕ ਬੇਤਰਤੀਬ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸਲ ਅਸਰ ਸਾਫ਼ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕੇ। ਹਰ ਰੋਜ਼ 48 ਗ੍ਰਾਮ (ਸੁੱਕਾ ਭਾਰ, ਲਗਭਗ 3 ਵਾਰ) ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ ਵਧਾਉਣ ’ਤੇ ਭਾਰ ’ਚ ਔਸਤਨ 0.20 ਕਿਲੋ, ਕਮਰ ਦੇ ਘੇਰੇ ’ਚ 0.22 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਤੇ ਕੁੱਲ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ’ਚ 0.10 mmol/L ਦੀ ਕਮੀ ਮਿਲੀ। ਬੁਰੇ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ (LDL) ’ਚ 0.07, ਟ੍ਰਾਈਗਲਿਸਰਾਈਡ ’ਚ 0.04, ਖ਼ਾਲੀ ਪੇਟ ਸ਼ੂਗਰ ’ਚ 0.03 ਦੀ ਕਮੀ ਤੇ ਉੱਪਰਲਾ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ 0.82 mmHg ਘਟਿਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਰੋਜ਼ 60 ਤੋਂ 100 ਗ੍ਰਾਮ ਸੁੱਕੇ ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ, ਯਾਨੀ 4 ਤੋਂ 6 ਵਾਰ ਖਾਣ ’ਤੇ ਮਿਲਿਆ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਤੁਲਨਾ ’ਚ 60 ਟਰਾਇਲਾਂ ਦੇ 4,390 ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਔਸਤਨ 0.51 ਕਿਲੋ ਘਟਿਆ ਤੇ LDL ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ’ਚ 0.13 ਦੀ ਕਮੀ ਡਾਕਟਰੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅਹਿਮ ਮੰਨੀ ਗਈ।
ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਾਰਾ ਦਾਣਾ — ਛਿਲਕਾ, ਅੰਕੁਰ ਤੇ ਅੰਦਰਲਾ ਹਿੱਸਾ — ਸਾਬਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ’ਚ ਫਾਈਬਰ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਤੇ ਖਣਿਜ ਬਚੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਦਾ ਤੇ ਚਿੱਟਾ ਚਾਵਲ ਰਿਫਾਈਂਡ ਅਨਾਜ ਹਨ — ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਚੋਂ ਛਿਲਕਾ ਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਹਿੱਸਾ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਸਟਾਰਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਥਾਲੀ ’ਚ ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ — ਸਾਬਤ ਕਣਕ ਦੇ ਆਟੇ ਦੀ ਰੋਟੀ, ਦਲੀਆ, ਓਟਸ, ਬਾਜਰਾ, ਜਵਾਰ ਤੇ ਭੂਰਾ ਚਾਵਲ। ਮੈਦੇ ਦੀ ਨਾਨ, ਚਿੱਟੀ ਬਰੈੱਡ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਚਾਵਲ ਦੀ ਥਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣਾ ਹੀ ਅਸਲ ਬਦਲਾਅ ਹੈ।
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਥਾਲੀ ’ਚ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੀਏ?
ਸਵੇਰੇ ਦਲੀਆ ਜਾਂ ਓਟਸ, ਦੁਪਹਿਰੇ ਸਾਬਤ ਆਟੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੂਰਾ ਚਾਵਲ ਜਾਂ ਬਾਜਰੇ ਦੀ ਰੋਟੀ — ਇਹੀ 4 ਤੋਂ 6 ਵਾਰ ਦਾ ਟੀਚਾ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਟਾ ਖਰੀਦਦੇ ਸਮੇਂ ਲੇਬਲ ਵੇਖੋ — ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਬਦ “whole wheat” ਜਾਂ “whole grain” ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੀ ਉਹ ਅਸਲੀ ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ ਹੈ। ਫਾਈਬਰ ਖ਼ੂਨ ’ਚ ਸ਼ੂਗਰ ਹੌਲੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਢਿੱਡ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਭਰਿਆ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਦਲਾਅ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਰੋ — ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਧਾ ਰਿਫਾਈਂਡ, ਅੱਧਾ ਸਾਬਤ — ਤੇ ਫਾਈਬਰ ਵਧਾਉਣ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੀਓ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ ਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਈ ਨਿਰੀਖਣ ਅਧਿਐਨਾਂ ’ਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਰੈਂਡਮਾਈਜ਼ਡ ਟਰਾਇਲਾਂ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ — 87 ਟਰਾਇਲ, ਏਸ਼ੀਆ, ਯੂਰਪ, ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਤੋਂ। ਖੋਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਈਰਾਨ ਦੀ ਤਬਰੀਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਦੀ ਡਾ. ਹੇਲਡਾ ਤੁਤੁੰਚੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਤੇ ਇਹ 15 ਸਤੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਹਾਰਟ ਜਰਨਲ ’ਚ ਛਪੀ। ਅਮਰੀਕਨ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਕਾਰਡੀਓਲੋਜੀ ਨੇ ਵੀ ਇਸਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਸਾਵਧਾਨੀ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ
ਖੋਜਕਾਰ ਖ਼ੁਦ ਸਾਵਧਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਫ਼ਾਇਦੇ ਛੋਟੇ ਹਨ ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟਰਾਇਲ ਸਿਰਫ਼ ਲਗਭਗ 8 ਹਫ਼ਤੇ ਚੱਲੇ — ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਅਸਰ ਅਜੇ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਟਰਾਇਲਾਂ ’ਚ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਜਾਂ ਸਟ੍ਰੋਕ ਵਰਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਜੋਖ਼ਮ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਮਾਪੇ ਗਏ। ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ — ਇਹ ਸਿਹਤਮੰਦ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੂਗਰ, ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਖ਼ੁਰਾਕ ’ਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ
ਅੱਜ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਬਦਲਾਅ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ — ਮੈਦੇ ਦੀ ਨਾਨ ਦੀ ਥਾਂ ਸਾਬਤ ਆਟੇ ਦੀ ਰੋਟੀ, ਜਾਂ ਸਵੇਰੇ ਦਲੀਆ। 4 ਤੋਂ 6 ਵਾਰ ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖੋ, ਪਰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਹੀਂ — ਹੌਲੀ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਾਅ ਹੀ ਟਿਕਦਾ ਹੈ।




ਜਵਾਬ ਦੇਵੋ