ਸਰਦੀ ’ਚ ਚੁੱਪਚਾਪ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ! ਦਿਲ ਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ ’ਤੇ ਵਾਧੂ ਬੋਝ — ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖੋ

ਸਰਦੀ ਦੀ ਦਸਤਕ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰੀਰ ’ਚ ਇੱਕ ਚੁੱਪ ਤਬਦੀਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ — ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਖੋਜ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਤੱਥ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਨ ਹਾਰਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਖੋਜ ਮੁਤਾਬਕ ਸਰਦੀਆਂ ’ਚ ਸਿਸਟੌਲਿਕ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ (ਉੱਪਰ ਵਾਲਾ ਅੰਕ) ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਔਸਤਨ 1.7 mm Hg ਵੱਧ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਕੰਟਰੋਲ ’ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਵੀ ਲਗਭਗ 5 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਧਿਐਨ 2018 ਤੋਂ 2023 ਦਰਮਿਆਨ 60,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਵੀ ਸਰਦੀ ਹੁਣ ਜ਼ੋਰ ਫੜ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਹਰ ਘਰ ਲਈ ਕੰਮ ਦਾ ਹੈ।

ਸਰਦੀ ’ਚ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਕਿਉਂ ਵੱਧਦਾ ਹੈ?

ਠੰਢ ਲੱਗਣ ’ਤੇ ਸਰੀਰ ਆਪਣੀ ਗਰਮੀ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁੰਗੇੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਾੜੀਆਂ ਤੰਗ ਹੋਣ ’ਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖੂਨ ਪੰਪ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਧ ਜ਼ੋਰ ਲਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰਦੀ ’ਚ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ’ਚ ਨਮਕ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਖਾਣੇ ਵੱਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਖੂਨ ਥੋੜ੍ਹਾ ਗਾੜ੍ਹਾ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਡਾਕਟਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲ ਕੇ ਦਿਲ ਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ ’ਤੇ ਬੋਝ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਅਮਰੀਕਨ ਹਾਰਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਠੰਢ ’ਚ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਦੇ ਸੁੰਗੜਨ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਅਤੇ ਸਟਰੋਕ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ?

ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧਿਆਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਸ਼ੂਗਰ ਹੈ, ਅਤੇ 65 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ। ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਲਥ ਸਰਵਿਸ (NHS) ਵੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਠੰਢ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਅਤੇ ਸਟਰੋਕ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ। ਠੰਢੇ ਘਰਾਂ ’ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸ ਜੋਖ਼ਮ ’ਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਲਗਾਤਾਰ ਠੰਢ ’ਚ ਰਹਿਣਾ ਸਰੀਰ ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰਦੀ ’ਚ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਕਾਬੂ ’ਚ ਰੱਖਣ ਦੇ ਆਸਾਨ ਤਰੀਕੇ

ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਹੈ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਰਮ ਰੱਖਣਾ। ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਵੇਲੇ ਪਰਤਾਂ ’ਚ ਕੱਪੜੇ ਪਾਓ — ਟੋਪੀ, ਮਫ਼ਲਰ ਅਤੇ ਦਸਤਾਨੇ ਨਾ ਭੁੱਲੋ। ਘਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਮਰੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬੈਠਕ ਅਤੇ ਸੌਣ ਵਾਲਾ ਕਮਰਾ, ਲਗਭਗ 18 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਗਰਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਹਰਕਤ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ — ਠੰਢ ਕਾਰਨ ਬਾਹਰ ਨਾ ਜਾ ਸਕੋ ਤਾਂ ਘਰ ’ਚ ਹੀ ਹਲਕੀ ਕਸਰਤ, ਸੈਰ ਜਾਂ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚਲਦਾ ਰੱਖੋ। ਤੀਜਾ, ਖਾਣੇ ’ਚ ਨਮਕ ਘੱਟ ਕਰੋ, ਸੰਤੁਲਿਤ ਥਾਲੀ ਲਓ ਅਤੇ ਦਿਨ ’ਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਗਰਮ ਭੋਜਨ ਤੇ ਗਰਮ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਓ। ਚੌਥਾ, ਆਪਣੀ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦੀ ਦਵਾਈ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਲਓ — ਸਰਦੀ ’ਚ ਦਵਾਈ ਛੱਡਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗ਼ਲਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਚਿਤਾਵਨੀ ਵਾਲੇ ਲੱਛਣ ਨਾ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰੋ

ਛਾਤੀ ’ਚ ਦਰਦ ਜਾਂ ਦਬਾਅ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ, ਚਿਹਰਾ ਟੇਢਾ ਹੋਣਾ, ਇੱਕ ਬਾਂਹ ਜਾਂ ਲੱਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਬੋਲੀ ਲੜਖੜਾਉਣਾ — ਇਹ ਲੱਛਣ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਜਾਂ ਸਟਰੋਕ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ’ਚ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਵੀ ਨਾ ਗੁਆਓ, ਤੁਰੰਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਓ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਅਕਸਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਲੱਛਣ ਦੇ ਵੱਧਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਜਾਂਚ ਹੀ ਅਸਲੀ ਬਚਾਅ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਦਵਾਈ ਬਦਲਣ ਜਾਂ ਬੰਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦੀ ਰੀਡਿੰਗ ’ਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਗੱਲ ਕਰੋ।