ਨਿਊਯਾਰਕ: ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਘੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨੀ ਵੱਖਵਾਦੀ ਆਗੂ ਗੁਰਪਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ ਦੇ ਕਤਲ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ’ਚ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਨਿਖਿਲ ਗੁਪਤਾ ਨੂੰ 19 ਸਾਲ 7 ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਹੈ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਜੱਜ ਵਿਕਟਰ ਮਾਰੇਰੋ ਨੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ। 55 ਸਾਲਾ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਇਸ ਸਾਲ ਫਰਵਰੀ ’ਚ ਕਤਲ ਲਈ ਸੁਪਾਰੀ ਦੇਣ, ਇਸ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚਣ ਤੇ ਮਨੀ ਲਾਂਡਰਿੰਗ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਮੰਨ ਲਏ ਸਨ।
ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਉਣ ਸਮੇਂ ਪੰਨੂ ਖੁਦ ਅਦਾਲਤ ’ਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਗੁਪਤਾ ਨੂੰ 293 ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ’ਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੁਪਤਾ ਦਾ ਕੰਮ ਜਿੰਨਾ ਬੇਰਹਿਮ ਸੀ, ਉਨਾ ਹੀ ਬੇਬਾਕ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਅਮਰੀਕੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ’ਚ ਅਹਿਮ ਭਾਗੀਦਾਰ ਸੀ। ਜੱਜ ਨੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ 235 ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ।
ਡੋਵਲ ਤੇ ਗੋਇਲ ਨੂੰ ਸੰਮਨ ਦਾ ਹੁਕਮ
ਇਸੇ ਮਾਮਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਹਿਮ ਵਿਕਾਸ ’ਚ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਜੀਤ ਡੋਵਲ ਤੇ ਖੁਫ਼ੀਆ ਏਜੰਸੀ ਰਾਅ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁਖੀ ਸਮੰਤ ਗੋਇਲ ਨੂੰ ਸੰਮਨ ਭੇਜਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜੱਜ ਕੈਥਰੀਨ ਪੋਲਕ ਫੈਲਾ ਨੇ 13 ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ’ਚ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਕਲਰਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਡੋਵਲ ਨੂੰ ਸੰਮਨ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਪਟਿਆਲਾ ਹਾਊਸ ਅਦਾਲਤ ਰਾਹੀਂ ਤੇ ਗੋਇਲ ਨੂੰ ਦਵਾਰਕਾ ਤੇ ਤੀਸ ਹਜ਼ਾਰੀ ਅਦਾਲਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜੇ ਜਾਣ।
ਇਹ ਸੰਮਨ ਪੰਨੂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੰਬਰ 2024 ’ਚ ਦਾਇਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਦੀਵਾਨੀ ਮੁਕੱਦਮੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਜਿਸ ’ਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, ਡੋਵਲ, ਗੋਇਲ, ਸਾਬਕਾ ਰਾਅ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਿਕਾਸ ਯਾਦਵ, ਗੁਪਤਾ ਤੇ 50 ਅਣਪਛਾਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਧਿਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਨੂ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੇ ਕਤਲ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚੀ ਸੀ।
ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਇਹ ਰਸਤਾ ਇਸ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਹੇਗ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਤਹਿਤ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੇਂਦਰੀ ਅਥਾਰਟੀ ਰਾਹੀਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਭੇਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਕਾਮ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤੀ ਦੂਤਘਰ ਨੂੰ ਕੂਟਨੀਤਕ ਨੋਟ ਰਾਹੀਂ ਸੰਮਨ ਭੇਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਸਫ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਜੱਜ ਨੇ ਹੇਗ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 19 ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸੰਹਿਤਾ ਦੀ ਧਾਰਾ 29(ਸੀ) ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਲਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੇਵਾ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ।
ਭਾਰਤ ਨੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਬੇਬੁਨਿਆਦ
ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਮੁਕੱਦਮੇ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਰਣਧੀਰ ਜਾਇਸਵਾਲ ਨੇ 10 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਆਪਣੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ’ਤੇ ਮਨਘੜਤ ਤੇ ਖੋਖਲੇ ਹਮਲੇ ਖਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਦਾਲਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਭਾਰਤ ’ਚ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੇਂਦਰੀ ਅਥਾਰਟੀ — ਕਾਨੂੰਨ ਮੰਤਰਾਲੇ — ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਭੇਜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹੀ ਸਟੈਂਡ ਦੁਹਰਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਅਜਿਹੇ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਇਹ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਮਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਦੋਸ਼ ਸਾਬਤ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ — ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਨੋਟਿਸ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ ਖੁਦ ਇਸ ਦੀਵਾਨੀ ਮੁਕੱਦਮੇ ’ਚ ਧਿਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਪਿਛੋਕੜ: ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਬੁਣੀ ਗਈ
ਅਮਰੀਕੀ ਨਿਆਂ ਵਿਭਾਗ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿਕਾਸ ਯਾਦਵ — ਜੋ ਕੈਬਨਿਟ ਸਕੱਤਰੇਤ ’ਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਰਾਅ ਆਉਂਦੀ ਹੈ — ਨੇ ਮਈ 2023 ’ਚ ਗੁਪਤਾ ਨੂੰ ਪੰਨੂ ਦੇ ਕਤਲ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਲਈ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਅਪਰਾਧਿਕ ਸਾਥੀ ਸਮਝਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਅਮਰੀਕੀ ਡਰੱਗ ਇਨਫੋਰਸਮੈਂਟ ਏਜੰਸੀ (ਡੀਈਏ) ਦਾ ਗੁਪਤ ਸੂਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਸੂਤਰ ਨੇ ਗੁਪਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਪਤਾ ਕਾਤਲ ਸਮਝਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਡੀਈਏ ਦਾ ਗੁਪਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ।
ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ’ਚ ਕਤਲ ਲਈ ਇੱਕ ਲੱਖ ਡਾਲਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ 9 ਜੂਨ 2023 ਨੂੰ 15,000 ਡਾਲਰ ਦੀ ਅਗਾਊਂ ਰਕਮ ਨਕਦ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਯਾਦਵ ਨੇ ਗੁਪਤਾ ਨੂੰ ਪੰਨੂ ਦੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਥਿਤ ਘਰ ਦਾ ਪਤਾ, ਫ਼ੋਨ ਨੰਬਰ ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਗੁਪਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ 18 ਜੂਨ 2023 ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ’ਚ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨੀ ਆਗੂ ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨਿੱਝਰ ਦਾ ਕਤਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਗੁਪਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਪੰਨੂ ਦੇ ਕਤਲ ਲਈ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਗੁਪਤਾ ਨੂੰ 30 ਜੂਨ 2023 ਨੂੰ ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ ’ਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਜੂਨ 2024 ’ਚ ਉਸ ਦੀ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਹਵਾਲਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਯਾਦਵ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅਪਰਾਧਿਕ ਦੋਸ਼ ਹਨ, ਪਰ ਅਮਰੀਕੀ ਨਿਆਂ ਵਿਭਾਗ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਹਾਲੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪੰਨੂ ਅਮਰੀਕੀ ਤੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕ ਹਨ ਤੇ ਭਾਰਤ ’ਚ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਸੰਗਠਨ ਸਿੱਖਸ ਫਾਰ ਜਸਟਿਸ (ਐੱਸਐੱਫ਼ਜੇ) ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ’ਚ ਲੋੜੀਂਦਾ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅੱਗੇ ਕੀ
ਗੁਪਤਾ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨਾਲ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਦੀਵਾਨੀ ਮੁਕੱਦਮਾ ਹਾਲੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਭ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਹਨ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕੀ ਡੋਵਲ ਤੇ ਗੋਇਲ ਨੂੰ ਸੰਮਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੋ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਟੈਂਡ ਮੁਤਾਬਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਨੂੰਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਆਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਭਾਰਤ-ਅਮਰੀਕਾ ਸਬੰਧਾਂ ’ਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਕੂਟਨੀਤਕ ਮੁੱਦਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।




ਜਵਾਬ ਦੇਵੋ