ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ 23% ਡਿੱਗੀ! 28 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ 13 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ — ਪੰਜਾਬ ’ਚ 4.71 ਲੱਖ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ₹20,713 ਕਰੋੜ

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ। ਝੋਨੇ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰੀਦ ਇਸ ਵਾਰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। 1 ਤੋਂ 28 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਨਿਗਮ (ਐੱਫਸੀਆਈ) ਅਤੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਖਰੀਦ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸੂਬਾ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੇ ਕੁੱਲ 13 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਝੋਨਾ ਖਰੀਦਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 16.9 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਸੀ। ਯਾਨੀ ਖਰੀਦ ’ਚ ਲਗਭਗ 23 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ 30 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ’ਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ, ਜੋ ਕੇਂਦਰੀ ਖੁਰਾਕ ਅਨਾਜ ਖਰੀਦ ਪੋਰਟਲ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਥਿਤੀ: ਸੂਬੇ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਵੱਖਰਾ

ਦੇਸ਼ ਭਰ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਝੋਨਾ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਹੀ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ 28 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ’ਚ 8.86 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਹੋਈ, ਜਦੋਂਕਿ ਹਰਿਆਣਾ 3.60 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ’ਤੇ ਰਿਹਾ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਅੰਕੜਾ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਖੁਰਾਕ, ਸਿਵਲ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਲਾਲ ਚੰਦ ਕਟਾਰੂਚੱਕ ਨੇ 29 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਸਮੀਖਿਆ ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੂਬੇ ਦੀਆਂ ਮੰਡੀਆਂ ’ਚ 101.96 ਲੱਖ ਟਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਝੋਨਾ ਖਰੀਦਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਮੁਤਾਬਕ 4.71 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ’ਚ 20,713.24 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਮੰਡੀਆਂ ਤੋਂ 70 ਲੱਖ ਟਨ ਝੋਨਾ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ 2,500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਡੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਆਪਣੇ 180 ਲੱਖ ਟਨ ਦੇ ਟੀਚੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇਗਾ। ਦੋਵਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ’ਚ ਫ਼ਰਕ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ — ਇੱਕ ਅੰਕੜਾ 28 ਅਕਤੂਬਰ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ 29 ਅਕਤੂਬਰ ਦਾ, ਪਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ’ਚ 13 ਲੱਖ ਟਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਮੀਂਹ ਨੇ ਕਿਉਂ ਰੋਕੀ ਵਾਢੀ

ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਖਰੀਦ ਦੇ ਧੀਮੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮੌਸਮ ਹੈ। ਅਣਸੁਖਾਵੇਂ ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ ਖੜ੍ਹੀ ਫ਼ਸਲ ’ਚ ਨਮੀ ਵੱਧ ਗਈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਵਾਢੀ ਟਾਲ ਦਿੱਤੀ। ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਡੀਕਰਨ ਬੋਰਡ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਬਰਸਟ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ’ਚ ਮੰਡੀਆਂ ਤੋਂ ਝੋਨਾ ਚੁੱਕਣ ’ਚ ਵੀ ਦਿੱਕਤ ਆਈ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਹਾਲਤ ਚੰਗੀ ਹੈ। ਮੰਤਰੀ ਕਟਾਰੂਚੱਕ ਨੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ’ਚ ਬੇਮੌਸਮੀ ਮੀਂਹ ਨੇ ਵਾਢੀ ਅਤੇ ਮੰਡੀਆਂ ’ਚ ਆਮਦ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਅੰਕੜੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। 1 ਤੋਂ 21 ਅਕਤੂਬਰ ਦਰਮਿਆਨ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ’ਚ ਆਮ 18.9 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 20 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਮੀਂਹ ਪਿਆ, ਯਾਨੀ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਲਗਭਗ 6 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੱਧ। ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰਾਈਸ ਮਿੱਲਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤਰਸੇਮ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਕੰਮ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਸਟੋਰੇਜ ਦਾ ਦਬਾਅ ਵੀ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ

ਖਰੀਦ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ’ਤੇ ਸਟੋਰੇਜ ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਵੀ ਅਸਰ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੋਦਾਮਾਂ ’ਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਗਭਗ 265 ਲੱਖ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਅਨਾਜ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਕੁੱਲ ਸਮਰੱਥਾ 249 ਲੱਖ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਲਗਭਗ 6 ਲੱਖ ਟਨ ਝੋਨਾ ਅਜੇ ਮਿੱਲਾਂ ’ਚ ਪਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਕਸਟਮ ਮਿਲਡ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ 30 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਨਵਾਂ ਝੋਨਾ ਆਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮਿੱਲਾਂ ’ਤੇ ਦੋਹਰਾ ਦਬਾਅ ਹੈ।

ਰਾਹਤ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਪੂਲ ’ਚ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। 1 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਪੂਲ ’ਚ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਸਟਾਕ 37.76 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਸੀ, ਜਦੋਂਕਿ ਬਫ਼ਰ ਮਾਪਦੰਡ ਸਿਰਫ਼ 10.25 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਰਾਸ਼ਨ ਸਪਲਾਈ ’ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ — ਸਮੱਸਿਆ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਅਤੇ ਮੰਡੀਆਂ ’ਚ ਝੋਨਾ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੀ ਹੈ।

ਪਿਛੋਕੜ: ਬਿਜਾਈ ਵੀ ਘੱਟ, ਐੱਮਐੱਸਪੀ ਵਧਿਆ

ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੀ ਘੱਟ ਬਿਜਾਈ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਰਕਾਰੀ ਬਿਜਾਈ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ 28 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਝੋਨੇ ਦੀ ਬਿਜਾਈ 414.10 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ’ਤੇ ਹੋਈ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ 428.46 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਨਾਲੋਂ 3.35 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ (ਐੱਮਐੱਸਪੀ) ਵਧਿਆ ਹੈ — 2026-27 ਲਈ ਆਮ ਝੋਨੇ ਦਾ ਐੱਮਐੱਸਪੀ 2,441 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ 2,369 ਰੁਪਏ ਨਾਲੋਂ 72 ਰੁਪਏ ਵੱਧ ਹੈ। ਗਰੇਡ-ਏ ਝੋਨੇ ਦਾ ਐੱਮਐੱਸਪੀ 2,461 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਤੈਅ ਹੈ।

ਅੱਗੇ ਕੀ

ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿੱਲਰਾਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਮੌਸਮ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਮੰਡੀਆਂ ’ਚ ਆਮਦ ਵਧੇਗੀ ਅਤੇ ਖਰੀਦ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਤੇਜ਼ ਹੋਵੇਗੀ। ਦੇਸ਼ ਭਰ ਲਈ ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਲਗਭਗ 71.95 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ 18 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ’ਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਟੀਚੇ ਤੋਂ ਵੱਧ — 81 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ — ਝੋਨਾ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਅਗਲੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹੀ ਤੈਅ ਕਰੇਗੀ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਟੀਚਾ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਸਵਾਲ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਮੰਡੀਆਂ ’ਚ ਪਿਆ ਝੋਨਾ ਕਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਦਾਇਗੀ ਕਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਖਾਤਿਆਂ ’ਚ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।