ਲੁਧਿਆਣਾ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਜ਼ੋਰਾਂ ’ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ — ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ 60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਣਕ ਬੀਜੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਬਿਜਾਈ 25 ਨਵੰਬਰ ਜਾਂ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਪੀਏਯੂ) ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਬਿਜਾਈ 20 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰ ਲਈ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਦੇਰੀ ਝਾੜ ’ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪੀਏਯੂ ਦੀ ਸਲਾਹ: 20 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਬਿਜਾਈ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰੋ
ਪੀਏਯੂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਐਗਰੋਨੋਮਿਸਟ ਡਾ. ਹਰੀ ਰਾਮ ਮੁਤਾਬਕ ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਸਮਾਂ 20 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਹੈ। ਜੇ ਤਾਪਮਾਨ ਮੌਜੂਦਾ ਪੱਧਰ — ਲਗਭਗ 27 ਡਿਗਰੀ — ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਬਿਜਾਈ 25 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਸਾਧਾਰਨ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬਿਜਾਈ ਦੀ ਖਿੜਕੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਲੰਮੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਮੌਸਮ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ — ਠੰਢ ਵਧਦੇ ਹੀ ਖਿੜਕੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
ਦੇਰੀ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ: ਟਿਲਰਿੰਗ ’ਤੇ ਅਸਰ, ਝਾੜ ਘਟੇਗਾ
ਡਾ. ਹਰੀ ਰਾਮ ਮੁਤਾਬਕ 20–25 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੀਜੀ ਗਈ ਕਣਕ ਨੂੰ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਟਿਲਰਿੰਗ — ਯਾਨੀ ਬੂਟੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨਿਕਲਣ — ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਾਪਮਾਨ ਆਦਰਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਗਭਗ 10 ਡਿਗਰੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਝਾੜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਡੇਢ ਕੁਇੰਟਲ ਤੱਕ ਦੀ ਕਮੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੀਏਯੂ ਦੀ ਖੋਜ ਮੁਤਾਬਕ ਆਦਰਸ਼ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਦੀ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਝਾੜ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਬਿਜਾਈ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਚਾਅ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਦਰਵਾੜਾ ਕਣਕ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਲੰਮੀ ਮਿਆਦ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸਹੀ ਬਿਜਾਈ ਲਈ ਪੀਏਯੂ ਦੇ ਸੁਝਾਅ
ਪੀਏਯੂ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਬੀਜ ਵਰਤਣ ਤੇ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਫ਼ਸਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚੀ ਰਹੇ। ਪਰਾਲੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਹੈਪੀ ਸੀਡਰ, ਸੁਪਰ ਸੀਡਰ ਜਾਂ ਜ਼ੀਰੋ ਟਿਲ ਡਰਿੱਲ ਨਾਲ ਬਿਜਾਈ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਬਿਜਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਊਰਜਾ ਤੇ ਖ਼ਰਚ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਸਿੰਚਾਈ ਮਗਰੋਂ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਪੀਲੇ ਪੈਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵੀ ਘਟਦੀ ਹੈ। ਬਿਜਾਈ ਵੇਲੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਨਮੀ ਹੋਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ — ਸਹੀ ਨਮੀ ਹੀ ਕਾਮਯਾਬ ਬਿਜਾਈ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ। ਭਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲਚਰ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪਿਛੋਕੜ: ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਟਾਈ ਮੁਕੰਮਲ, ਪਰਾਲੀ ਦਾ ਦਬਾਅ
ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਦੀ ਇਹ ਰਫ਼ਤਾਰ ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਟਾਈ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਆਈ ਹੈ — ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਮੁਤਾਬਕ 16 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਸੂਬੇ ਦੇ 32.87 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਝੋਨੇ ਹੇਠਲੇ ਰਕਬੇ ਦਾ 98.5 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਵੱਢਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਖੇਤ ਜਲਦੀ ਖਾਲੀ ਕਰਕੇ ਕਣਕ ਬੀਜਣ ਦੀ ਕਾਹਲ ਕਾਰਨ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਵਧੇ ਹਨ — ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ 6,433 ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਦੋਂਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ 5,114 ਮਾਮਲੇ ਸਨ। ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਬੀ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਹੌਲੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ — ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ 6 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਸਿਰਫ਼ 19.77 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚ ਬੀਜੀ ਗਈ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ 12 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2027-28 ਦੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਕਣਕ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ₹2,610 ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ
ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਸਲਾਹ ਸਾਫ਼ ਹੈ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਾਈ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਉਹ 25 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰ ਲਈ ਜਾਵੇ, ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਬੀਜ ਤੇ ਸਹੀ ਬੀਜ ਦਰ ਵਰਤੀ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸੁਪਰ ਸੀਡਰ ਜਾਂ ਹੈਪੀ ਸੀਡਰ ਵਰਗੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਬਿਜਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਹੁਣ ਤਾਪਮਾਨ ’ਤੇ ਹੈ — ਜੇ ਠੰਢ ਜਲਦੀ ਵਧੀ ਤਾਂ ਬਿਜਾਈ ਦੀ ਖਿੜਕੀ 25 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਝਾੜ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਣਾ ਪਵੇਗਾ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ:




[…] […]