ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਬੀਜਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਾਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ (IMD) ਦੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਕੇਂਦਰ ਵੱਲੋਂ 6 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੌਸਮ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੁਲੇਟਿਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨਵੰਬਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਦਰਵਾੜਾ ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁਕਵਾਂ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਬੁਲੇਟਿਨ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਦੀ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਲਗਭਗ ਡੇਢ ਕੁਇੰਟਲ ਝਾੜ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਇਸ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਖੇਤ ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਟਾਈ ਮਗਰੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਾਈ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਤੇ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ੀ ਕਿਸਮਾਂ
ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU) ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿੰਚਾਈ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ 25 ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਫ਼ਤੇ ਤੱਕ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਝਾੜ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਪੰਦਰਵਾੜੇ ਵਿੱਚ ਬਿਜਾਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਬੀਜਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ PBW 887, PBW 872, PBW 826, PBW 803, PBW 824, ਸੁਨਹਿਰੀ PBW 766, DBW 222, DBW 187, HD 3226 ਤੇ ਉੱਨਤ PBW 343 ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬੀਜ ਦੀ ਦਰ 40 ਕਿਲੋ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦੀ ਪਰਾਲੀ ਹੈਪੀ ਸੀਡਰ ਜਾਂ ਸੁਪਰ ਸੀਡਰ ਨਾਲ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਉੱਥੇ PBW 869 ਕਿਸਮ ਬੀਜਣ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਮਗਰੋਂ ਲੇਟ ਬਿਜਾਈ ਲਈ PBW 771 ਤੇ PBW 752 ਕਿਸਮਾਂ ਢੁਕਵੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਖਾਦ, ਨਦੀਨ ਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਦੀ ਸਲਾਹ
ਬੁਲੇਟਿਨ ਮੁਤਾਬਕ ਦਰਮਿਆਨੀ ਉਪਜਾਊ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਬਿਜਾਈ ਵੇਲੇ 55 ਕਿਲੋ ਡੀਏਪੀ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਪਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਫਾਸਫੋਰਸ ਸਿੰਗਲ ਸੁਪਰ ਫਾਸਫੇਟ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ 20 ਕਿਲੋ ਯੂਰੀਆ ਵੀ ਪਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੈ। ਕਣਕ ਵਿੱਚ ਗੁਲੀ-ਡੰਡਾ (ਫਲਾਰਿਸ ਮਾਈਨਰ) ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਬਿਜਾਈ ਦੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈ — ਜਿਵੇਂ ਸਟੌਂਪ 30 ਈਸੀ 1.5 ਲੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ — 200 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬੀਜ ਦਾ ਉੱਗਣਾ ਵਧੀਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਰ੍ਹੋਂ-ਰਾਇਆ ਦੀ ਬਿਜਾਈ 15 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਤੇ ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ 25 ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ 10 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਵੀ ਬੁਲੇਟਿਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਮੌਸਮ: ਸੁੱਕਾ ਹਫ਼ਤਾ, ਬਿਜਾਈ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 6 ਤੋਂ 10 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਕੋਈ ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਪਿਆ ਤੇ ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਮੀਂਹ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਇਹ ਸੁੱਕਾ ਮੌਸਮ ਬਿਜਾਈ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ। IMD ਨੇ ਨਵੰਬਰ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ — ਮੱਧ ਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੀਂਹ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀ ਖੇਤੀ ਸਿੰਚਾਈ ਹੇਠ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਦਾ ਝਾੜ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤਾ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗਾ। ਗ਼ੌਰਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਅਕਤੂਬਰ 1901 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਅਕਤੂਬਰ ਰਿਹਾ — ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ 32.43 ਡਿਗਰੀ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਪਿਛੋਕੜ: ਝੋਨੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਸੀਜ਼ਨ ਮਗਰੋਂ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਰੀ
ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਝੋਨੇ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਸੀਜ਼ਨ ਮਗਰੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਾਰ ਝੋਨੇ ਦੀ ਆਮਦ 152 ਲੱਖ ਟਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੇ ਖ਼ਰੀਦ 150 ਲੱਖ ਟਨ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ — ਇਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ₹33,000 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਤੇ 110 ਲੱਖ ਟਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਝੋਨੇ ਦੀ ਚੁਕਾਈ ਵੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਚੁਕਾਈ ਤੇਜ਼ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਖਾਲੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਖੇਤ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਖਾਲੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ — ਹੁਣ ਤੱਕ 3,307 ਅੱਗਾਂ ਦਰਜ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਬੁਲੇਟਿਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਾਲੀ ਨਾ ਸਾੜਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਟਨ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਨਾਲ 400 ਕਿਲੋ ਜੈਵਿਕ ਕਾਰਬਨ ਤੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ-ਗੰਧਕ ਵਰਗੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੈਪੀ ਸੀਡਰ ਜਾਂ ਸੁਪਰ ਸੀਡਰ ਨਾਲ ਪਰਾਲੀ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਣਾ ਹੀ ਸਹੀ ਹੱਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਵਾਰ ਕਣਕ ਦਾ ਭਾਅ ਤੇ ਅੱਗੇ ਕੀ
ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਵਾਰ ਬੀਜੀ ਜਾ ਰਹੀ ਕਣਕ ਲਈ 2027-28 ਦੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ (MSP) ₹2,610 ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਹੈ — ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ₹2,585 ਨਾਲੋਂ ₹25 ਵੱਧ। ਕਣਕ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਲਾਗਤ ₹1,264 ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਲਾਗਤ ਉੱਤੇ 106 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਮਿਲਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ 2026-27 ਫ਼ਸਲੀ ਸਾਲ ਲਈ ਅਨਾਜ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਟੀਚਾ 177.72 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦਾ ਟੀਚਾ 121 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਫ਼ਤੇ ਤੱਕ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰ ਲੈਣ ਤੇ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਗਲੇ ਬੁਲੇਟਿਨ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ — ਕਿਉਂਕਿ ਬਿਜਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਦੀ ਦੇਰੀ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਝਾੜ ਤੇ ਕਮਾਈ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ:




[…] ਕਣਕ ਬੀਜਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਾਂ ਹੁਣ! ਇੱਕ ਹਫ… […]