Parminder Singh 
ਚਾਲੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਚਾਨਕ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਪਰ ਲਗਭਗ ਇਸੇ ਉਮਰ ਤੋਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਬਦਲਾਅ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ‘ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ — ਅਕਸਰ ਉਦੋਂ, ਜਦੋਂ ਅਜੇ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ। ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਘਣਤਾ ਘਟਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨਾਂ ਦੇ ਪੱਧਰ ਡਿੱਗਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਸਾਫ਼ ਕਹਿਣਾ ਹੈ — “ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ” ਅਤੇ “ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਹਾਂ” — ਇਹ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਹਨ।
ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ICMR-INDIAB ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਵੇਖਣ ਮੁਤਾਬਕ (31 ਰਾਜਾਂ ਦੇ 1,13,043 ਬਾਲਗਾਂ ‘ਤੇ, The Lancet ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ 35.5% ਬਾਲਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ੂਗਰ 11.4% ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ 15.3% ਲੋਕ ਪ੍ਰੀ-ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਅੰਕੜਾ ਇਹ ਹੈ — ਇਸੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦੀ ਦਰ 51.8% ਮਿਲੀ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ।
ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਤੇ ਸ਼ੂਗਰ — ਦੋ ‘ਚੁੱਪ’ ਬਿਮਾਰੀਆਂ
ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਕਦੇ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ; ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦਾ ਇੱਕੋ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਨਿਯਮਤ ਜਾਂਚ — ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦੀ ਸਧਾਰਨ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਸ਼ੂਗਰ ਲਈ ਫਾਸਟਿੰਗ ਟੈਸਟ ਜਾਂ HbA1c। ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ 40 ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਜਾਂਚਾਂ ਹਰ ਸਾਲ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾਣ — “ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ” ਉਦੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ। ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ‘ਤੇ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਪ੍ਰੀ-ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਦਿਲ ਦੀ ਸਿਹਤ: ਲਿਪਿਡ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਤੇ ECG
ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੁਣ 60 ਸਾਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਮਸਲਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਲਗਭਗ 300 ਭਾਰਤੀ ਹਿਰਦੇ-ਰੋਗ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ 74% ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਰੀਜ਼ ਹੁਣ 50 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਾਕਟਰਾਂ ਕੋਲ 31-40 ਸਾਲ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਵੀ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। 78% ਡਾਕਟਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮਰੀਜ਼ ਛਾਤੀ ਦੇ ਦਰਦ ਵਰਗੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸੇ ਲਈ 40 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰ ਸਾਲ ਲਿਪਿਡ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ (ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ, ਟ੍ਰਾਈਗਲਿਸਰਾਈਡਜ਼), ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ECG ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਜੋਖ਼ਮ ਕਾਰਕਾਂ (ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ, ਮੋਟਾਪਾ, ਤਮਾਕੂਨੋਸ਼ੀ) ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹਰ 2-3 ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੈਡਮਿਲ ਟੈਸਟ (TMT) ਵੀ ਸੁਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ ਜਾਂ ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਥਕਾਵਟ — ਇਹ ਲੱਛਣ ਕਦੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ।
ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਾਲਾਨਾ ਜਾਂਚਾਂ
ਸਾਲਾਨਾ ਪੈਨਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ: CBC, ਵਿਟਾਮਿਨ D ਤੇ B12, ਗੁਰਦੇ (ਕ੍ਰਿਏਟੀਨਿਨ, eGFR) ਤੇ ਜਿਗਰ (LFT) ਦੀ ਜਾਂਚ, ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ। ਔਰਤਾਂ ਲਈ 40 ਤੋਂ ਮੈਮੋਗ੍ਰਾਮ, ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ PSA ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੈ। 45 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਘਣਤਾ ਦਾ ਟੈਸਟ (DEXA) ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਿਛੋਕੜ: ਉਮਰ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋਖ਼ਮ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ
ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਦਹਾਕਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹਮਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ — ਕੋਰੋਨਰੀ ਆਰਟਰੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ 12-16% ਮਾਮਲੇ ਹੁਣ 40 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। WHO ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 60% ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਤਾਂ ਗੈਰ-ਸੰਚਾਰੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਕੱਲੀ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਲਗਭਗ ਇੱਕ-ਚੌਥਾਈ ਮੌਤਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 51.8% ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦਰ ਖਾਸ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜੋਖ਼ਮ ਕਾਰਕ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ: ਆਪਣਾ ਸਾਲਾਨਾ ‘ਹੈਲਥ ਕੈਲੰਡਰ’ ਬਣਾਓ
ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਹੈ — ਇਸ ਸਾਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਓ, ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰੋ। ਸਾਲ-ਦਰ-ਸਾਲ ਦਾ ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਹੀ ਉਹ “ਰਿਪੋਰਟ ਕਾਰਡ” ਹੈ ਜੋ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਲੱਛਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਹੜੇ ਟੈਸਟ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਉਮਰ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਂਚ ਜਾਂ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਜ਼ਰੂਰ ਲਓ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ:
ਜਵਾਬ ਦੇਵੋ