ਅੱਜ 15 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁੱਲੂ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਗੰਭੀਰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹੁਣੇ ਤੋਂ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨੇ ਹੋਣਗੇ — ਕਿਉਂਕਿ ਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਬੁਢਾਪੇ ਵੱਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।
2050 ਤੱਕ ਹਰ 5ਵਾਂ ਭਾਰਤੀ 60 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਵੇਗਾ
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਨਸੰਖਿਆ ਫੰਡ (UNFPA) ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ (IIPS) ਦੀ ‘ਇੰਡੀਆ ਏਜਿੰਗ ਰਿਪੋਰਟ 2023’ ਮੁਤਾਬਕ 2022 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 60 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕ 14.9 ਕਰੋੜ ਸਨ, ਜੋ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 10.5 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀ। 2050 ਤੱਕ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਕੇ 34.7 ਕਰੋੜ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ — ਯਾਨੀ ਹਰ 5 ਵਿੱਚੋਂ 1 ਭਾਰਤੀ 60 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ 80 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ 279 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵਾਧੇ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।
ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ 40 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਆਮਦਨੀ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ‘ਲੌਂਜੀਟਿਊਡੀਨਲ ਏਜਿੰਗ ਸਟੱਡੀ ਇਨ ਇੰਡੀਆ’ (LASI) ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ 60 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 32 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਾਈਪਰਟੈਂਸ਼ਨ (ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ), 14.2 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ 8.3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ।
ਡਾਕਟਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਣੀ ਹੈ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਡਾਕਟਰ, ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਮਾਹਿਰ, ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦਾ ਮਾਹਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਲਾਹ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ — ਪਰ ਪੂਰੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਕੌਣ ਲਵੇ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਚਾਲ-ਚਲਣ, ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਿਹਤ, ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਵੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈਲਥ ਸੈਂਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਘਾਟ ਹੈ।
60 ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰ ਸਾਲ ਕਿਹੜੀਆਂ ਜਾਂਚਾਂ ਕਰਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ
ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਮੁਤਾਬਕ 60 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਾਂਚਾਂ ਨਿਯਮਤ ਕਰਾਉਣੀਆਂ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ:
1. ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ — ਹਰ ਸਾਲ: ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਨੂੰ ‘ਸਾਈਲੈਂਟ ਕਿਲਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਅਕਸਰ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਪਰ ਇਹ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ, ਸਟ੍ਰੋਕ ਅਤੇ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਜੋਖਮ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। 130/80 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੀਡਿੰਗ ‘ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
2. ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਜਾਂਚ — ਹਰ 3 ਸਾਲ (ਜਾਂ ਡਾਕਟਰ ਮੁਤਾਬਕ): ਉਮਰ ਦੇ ਨਾਲ ਟਾਈਪ-2 ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਜੋਖਮ ਵੱਧਦਾ ਹੈ। A1C ਬਲੱਡ ਟੈਸਟ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਔਸਤ ਸ਼ੂਗਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਵੱਧ ਭਾਰ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਵਾਰ ਜਾਂਚ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
3. ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ — ਹਰ 4 ਤੋਂ 6 ਸਾਲ: ਹਾਈ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਧਮਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਲਾਕ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੂਗਰ ਜਾਂ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਵੱਧ ਵਾਰ ਟੈਸਟ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।
4. ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ — ਹਰ ਸਾਲ: ਮੋਤੀਆ, ਗਲਾਕੋਮਾ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹਨ। ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਦਾ ਸਥਾਈ ਨੁਕਸਾਨ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
5. ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਘਣਤਾ ਦਾ ਟੈਸਟ: 65 ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ 80 ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਬੋਨ ਡੈਂਸਿਟੀ ਟੈਸਟ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਓਸਟੀਓਪੋਰੋਸਿਸ (ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣਾ) ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕੇ।
6. ਟੀਕਾਕਰਨ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ: ਸਾਲਾਨਾ ਫਲੂ, ਨਮੂਨੀਆ ਅਤੇ ਸ਼ਿੰਗਲਜ਼ ਦੇ ਟੀਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ — ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਦਾ ਜੋਖਮ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
7. ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਡਿੱਗਣ ਦੇ ਜੋਖਮ ਦੀ ਜਾਂਚ: ਸੰਤੁਲਨ, ਚਾਲ ਅਤੇ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦਾ ਨਿਯਮਤ ਮੁਲਾਂਕਣ ਡਿੱਗਣ ਅਤੇ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਫੜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ — 5 ਵਿਹਾਰਕ ਸਲਾਹਾਂ
ਇੱਕ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਡਾਕਟਰ ਰੱਖੋ ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਲਾਹਾਂ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਰੋਧੀ ਸਲਾਹ ਜਾਂ ਬੇਲੋੜੇ ਟੈਸਟਾਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਲ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਹਰ ਡਾਕਟਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ‘ਤੇ ਦਿਖਾਓ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੈਰ ਅਤੇ ਹਲਕੀ ਕਸਰਤ ਨਾਲ ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨ-ਡੀ ਵਾਲੀ ਖੁਰਾਕ ਹੱਡੀਆਂ ਲਈ ਫ਼ਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਫਿਸਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਅਤੇ ਬਾਥਰੂਮ ਵਿੱਚ ਸਹਾਰਾ ਲਗਵਾਓ। ਇਕੱਲਾਪਣ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਓ — ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਨਿਯਮਤ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਲਈ ਉਨ੍ਹੀ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਦਵਾਈ।
ਯਾਦ ਰੱਖੋ: ਕੋਈ ਵੀ ਜਾਂਚ, ਦਵਾਈ ਜਾਂ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸਥਿਤੀ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜਾਂਚਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਸ਼ਡਿਊਲ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤੈਅ ਕਰੋ।
