ਤੁਹਾਡਾ BMI 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ — ਕੀ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬਿਮਾਰ ਹੋ? ਜਾਂ BMI ਆਮ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ? 11 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੋਵਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ’ਤੇ “ਨਹੀਂ” ਹੈ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ BMI ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਮੋਟਾਪੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਹੁਣ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ — ਮੋਟਾਪੇ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਹੀ ਬਦਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ?
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਗਿਆਨਕ ਰਸਾਲੇ Nature ’ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਅਧਿਐਨ ’ਚ ਚੀਨ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਸਪੇਨ ਦੇ ਲਗਭਗ 8.5 ਲੱਖ ਬਾਲਗਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਜਾਂਚੇ ਗਏ। ਨਤੀਜਾ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ — BMI ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਮੋਟਾਪੇ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਲੋਕਾਂ ’ਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਲਗਭਗ 27 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਮੁਤਾਬਕ “ਕਲੀਨਿਕਲ ਮੋਟਾਪਾ” ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਮੋਟਾਪਾ ਜੋ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅਸਲ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਸਾਰੇ ਬਾਲਗਾਂ ’ਚੋਂ ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਲਗਭਗ 8.5 ਫ਼ੀਸਦੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਕ ਨਵੇਂ ਢਾਂਚੇ ਹੇਠ 1 ਤੋਂ 3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਲੋਕ BMI ਨਾਲ ਮੋਟੇ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੋਟੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ, ਜਦੋਂਕਿ 5 ਤੋਂ 9 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੋਰ ਲੋਕ ਨਵੇਂ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੋਟਾਪੇ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ’ਚ ਆਉਣਗੇ — ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
UCL ਦਾ ਅਧਿਐਨ: ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਲੇਬਲ?
ਇਸੇ ਦਿਨ ਲੰਡਨ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ (UCL) ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ International Journal of Obesity ’ਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਧਿਐਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ’ਚ 1970 British Cohort Study ਦੇ ਲਗਭਗ 7,000 ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਡਾਟਾ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ, ਸਾਰੇ 46 ਸਾਲ ਦੇ। ਇਸ ’ਚ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ BMI ≥30 ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ’ਚੋਂ 69 ਫ਼ੀਸਦੀ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਮੁਤਾਬਕ ਕਲੀਨਿਕਲ ਮੋਟਾਪਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਲਟ ਪਾਸੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ BMI “ਸਿਹਤਮੰਦ” ਸ਼੍ਰੇਣੀ ’ਚ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਚੋਂ ਵੀ 4 ਫ਼ੀਸਦੀ ਲੋਕਾਂ ’ਚ ਕਲੀਨਿਕਲ ਮੋਟਾਪੇ ਦੇ ਲੱਛਣ ਮਿਲੇ। ਨਵੇਂ ਢਾਂਚੇ ਹੇਠ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ’ਚੋਂ 30 ਫ਼ੀਸਦੀ ਨੂੰ ਮੋਟਾਪਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, 53 ਫ਼ੀਸਦੀ ਪ੍ਰੀ-ਕਲੀਨਿਕਲ ਤੇ 18 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕਲੀਨਿਕਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ’ਚ ਆਏ — ਜਦੋਂਕਿ BMI ਨੇ 29 ਫ਼ੀਸਦੀ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ, 38 ਫ਼ੀਸਦੀ ਨੂੰ ਵੱਧ ਭਾਰ ਤੇ 32 ਫ਼ੀਸਦੀ ਨੂੰ ਮੋਟਾ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।
ਪ੍ਰੀ-ਕਲੀਨਿਕਲ ਤੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਮੋਟਾਪਾ — ਫ਼ਰਕ ਕੀ ਹੈ?
ਨਵੀਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਮੋਟਾਪੇ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ’ਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ। “ਪ੍ਰੀ-ਕਲੀਨਿਕਲ ਮੋਟਾਪਾ” ਉਹ ਹਾਲਤ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ’ਚ ਵਾਧੂ ਚਰਬੀ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ — ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇੱਕ ਜੋਖ਼ਮ ਹੈ, ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ। “ਕਲੀਨਿਕਲ ਮੋਟਾਪਾ” ਉਹ ਹਾਲਤ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵਾਧੂ ਚਰਬੀ ਕਾਰਨ ਦਿਲ, ਜਿਗਰ, ਗੁਰਦੇ ਜਾਂ ਸਾਹ ਵਰਗੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ’ਚ ਸਾਫ਼ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆ ਰਹੀ ਹੋਵੇ — ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਬਿਮਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸਦਾ ਇਲਾਜ਼ ਪਹਿਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ Nature ਵਾਲੇ ਅਧਿਐਨ ’ਚ ਪ੍ਰੀ-ਕਲੀਨਿਕਲ ਵਾਲੇ ਲਗਭਗ 82 ਫ਼ੀਸਦੀ ਲੋਕ ਕਲੀਨਿਕਲ ਪੜਾਅ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਕਮਰ ਦਾ ਘੇਰਾ ਕਿਉਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ?
ਦੋਵੇਂ ਅਧਿਐਨ ਇੱਕ ਗੱਲ ’ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹਨ — ਸਿਰਫ਼ ਵਜ਼ਨ ਤੇ ਕੱਦ ਤੋਂ ਬਣਿਆ BMI ਅੰਕੜਾ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਦਾ BMI ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਪੇਟ ’ਤੇ ਚਰਬੀ ਵਾਲੇ ਪਤਲੇ ਦਿਸਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ BMI ਆਮ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਨਵਾਂ ਢਾਂਚਾ ਕਮਰ ਦੇ ਘੇਰੇ ਸਮੇਤ ਸਰੀਰ ਦੀ ਚਰਬੀ ਨਾਪਣ ਅਤੇ ਦਿਲ, ਜਿਗਰ ਤੇ ਸ਼ੂਗਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ BMI ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਮਰ ਦਾ ਘੇਰਾ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਤੇ ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵੀ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ — ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਅਸਲ ਜੋਖ਼ਮ ਦੀ ਸਾਫ਼ ਤਸਵੀਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪਿਛੋਕੜ
BMI ਭਾਵ ਬਾਡੀ ਮਾਸ ਇੰਡੈਕਸ — ਵਜ਼ਨ ਨੂੰ ਕੱਦ ਦੇ ਵਰਗ ਨਾਲ ਭਾਗ ਦੇ ਕੇ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ 30 ਜਾਂ ਵੱਧ ਨੂੰ ਮੋਟਾਪਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵੀ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ — ਇਹ ਚਰਬੀ ਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ’ਚ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜਨਵਰੀ 2025 ’ਚ The Lancet Diabetes & Endocrinology ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਮੋਟਾਪੇ ਦੀ ਇਹ ਨਵੀਂ ਕਲੀਨਿਕਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ 76 ਮੈਡੀਕਲ ਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਦੋਵੇਂ ਨਵੇਂ ਅਧਿਐਨ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ’ਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਮੁਤਾਬਕ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ’ਚ 100 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਮੋਟਾਪੇ ਨਾਲ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੋਟਾਪਾ ਸ਼ੂਗਰ, ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਜਿਗਰ ਤੇ ਗੁਰਦੇ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਜੋਖ਼ਮ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ
ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਡਾਕਟਰਾਂ ਤੇ ਨੀਤੀ-ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ “ਸਿਰਫ਼ BMI” ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਲਾਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ’ਚ ਲੋੜ ਹੈ, ਤੇ ਬਾਕੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜੀ ਚਿੰਤਾ ਜਾਂ ਦਵਾਈ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਸੁਨੇਹਾ ਸਿੱਧਾ ਹੈ — BMI ਵੱਧ ਹੋਣ ’ਤੇ ਘਬਰਾਓ ਨਾ, ਤੇ BMI ਆਮ ਹੋਣ ’ਤੇ ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਵੀ ਨਾ ਰਹੋ; ਕਮਰ ਦਾ ਘੇਰਾ ਨਾਪੋ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਤੇ ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਓ, ਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖਾਣਾ ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਸਰਤ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ। ਕੋਈ ਵੀ ਡਾਇਟ, ਦਵਾਈ ਜਾਂ ਵਜ਼ਨ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।




ਜਵਾਬ ਦੇਵੋ