ਅੱਜ 12 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ’ਚ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਕੀੜੇ-ਮੁਕਤੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੂਬੇ ਭਰ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ, ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ, ਪਾਲੀਟੈਕਨਿਕਾਂ ਤੇ ਆਈਟੀਆਈਜ਼ ’ਚ 1 ਤੋਂ 19 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀੜੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਮੁਫ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਮਹਿੰਦਰਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ’ਚ ਹੀ 3,45,395 ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਖੁਰਾਕ ਦੇਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ 20 ਤੋਂ 24 ਸਾਲ ਦੀਆਂ 25,461 ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਵਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਜਿਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅੱਜ ਖੁਰਾਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਉਸ ਨੂੰ 19 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਮੌਪ-ਅੱਪ ਦੌਰ ’ਚ ਫਿਰ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇਗਾ।
ਸਕੂਲਾਂ ’ਚ ਇਹ ਦਵਾਈ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ’ਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ’ਚ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਵਰਕਰ ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਸਕੂਲ ਨਾ ਜਾਣ ਵਾਲੇ 6 ਤੋਂ 19 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ 20 ਤੋਂ 24 ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਤੱਕ ਆਸ਼ਾ ਵਰਕਰ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਹਤ ਮਿਸ਼ਨ ਤਹਿਤ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪੇਟ ’ਚ ਕੀੜੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ
ਪੇਟ ਦੇ ਕੀੜੇ — ਗੋਲ ਕੀੜਾ, ਚਾਬੁਕ ਕੀੜਾ ਤੇ ਹੁੱਕਵਰਮ — ਦੁਨੀਆ ਭਰ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਸੰਕਰਮਣਾਂ ’ਚੋਂ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਮੁਤਾਬਕ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ’ਚ ਲਗਭਗ 1.5 ਅਰਬ ਲੋਕ, ਯਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ 24 ਫ਼ੀਸਦੀ ਆਬਾਦੀ, ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਫੈਲਣ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। 26 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰੀ-ਸਕੂਲ ਬੱਚੇ ਤੇ 65.4 ਕਰੋੜ ਸਕੂਲੀ ਬੱਚੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ’ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਪਰਜੀਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਕੀੜੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ’ਚੋਂ ਪੋਸ਼ਣ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਹਿੰਦਰਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸਿਵਲ ਸਰਜਨ ਡਾ. ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਕੀੜਿਆਂ ਦਾ ਸੰਕਰਮਣ ਬੱਚਿਆਂ ’ਚ ਅਨੀਮੀਆ, ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ’ਚ ਪਛੜਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਹਰ ਬੱਚੇ ਦਾ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦਵਾਈ ਦੇਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ’ਤੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ — WHO ਵੀ ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਬੱਚੇ ’ਚ ਕੀੜੇ ਹੋਣ ਦੇ 5 ਆਮ ਲੱਛਣ
ਹਰ ਬੱਚੇ ’ਚ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਪਰ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:
1. ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੇਟ ਦਰਦ: ਬੱਚਾ ਅਕਸਰ ਪੇਟ ਦਰਦ ਜਾਂ ਪੇਟ ਫੁੱਲਣ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰੇ।
2. ਭੁੱਖ ਘੱਟ ਲੱਗਣਾ: ਖਾਣਾ ਖਾ ਕੇ ਵੀ ਭਾਰ ਨਾ ਵਧਣਾ ਜਾਂ ਭਾਰ ਘੱਟਣਾ।
3. ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਤੇ ਪੀਲਾਪਨ: ਬੱਚਾ ਜਲਦੀ ਥੱਕ ਜਾਵੇ, ਚਿਹਰਾ ਪੀਲਾ ਪਵੇ — ਇਹ ਅਨੀਮੀਆ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
4. ਰਾਤ ਨੂੰ ਖੁਜਲੀ ਤੇ ਨੀਂਦ ਵਿਗੜਨਾ: ਗੁਦਾ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖੁਜਲੀ, ਬੇਚੈਨ ਨੀਂਦ ਜਾਂ ਦੰਦ ਪੀਸਣਾ।
5. ਅਜੀਬ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾਣ ਦੀ ਆਦਤ: ਮਿੱਟੀ, ਚਾਕ ਜਾਂ ਕੰਧ ਦਾ ਚੂਨਾ ਖਾਣਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ।
ਇਹ ਲੱਛਣ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦੇ ਪੇਟ ’ਚ ਕੀੜੇ ਹੀ ਹਨ — ਇਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਵਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕਿਹੜੀ ਦਵਾਈ, ਕਿਸ ਨੂੰ, ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇਗੀ
ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ’ਚ ਐਲਬੈਂਡਾਜ਼ੋਲ 400 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਇੱਕੋ ਖੁਰਾਕ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ — ਇਹ ਚਬਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੋਲੀ ਹੈ। 1 ਤੋਂ 2 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅੱਧੀ ਗੋਲੀ (200 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ) ਤੇ 2 ਤੋਂ 19 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ-ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਗੋਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 20 ਤੋਂ 24 ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਗੋਲੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦਵਾਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਹੈ ਤੇ ਸਕੂਲ ਜਾਂ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ ’ਤੇ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
WHO ਮੁਤਾਬਕ ਐਲਬੈਂਡਾਜ਼ੋਲ ਸਸਤੀ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਮੈਡੀਕਲ ਕਰਮਚਾਰੀ — ਜਿਵੇਂ ਅਧਿਆਪਕ — ਵੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਸਕੂਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਕੀ ਹਾਲ ਹੈ?
ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਇਸ ਸਾਲ ਦਾ ਕੀੜੇ-ਮੁਕਤੀ ਦੌਰ ਅਗਸਤ ’ਚ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੋਹਾਲੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਐਮੀਨੈਂਸ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤੇ ਸੂਬੇ ਭਰ ’ਚ 71 ਲੱਖ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਰਾਕ ਦੇਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 17 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਮੌਪ-ਅੱਪ ਦਿਨ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਛੁੱਟ ਨਾ ਜਾਵੇ।
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੀੜੇ-ਮੁਕਤੀ ਦਿਵਸ 2015 ’ਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਦੋ ਵਾਰ — 10 ਫਰਵਰੀ ਤੇ 10 ਅਗਸਤ — ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੌਰ ਫਰਵਰੀ 2027 ’ਚ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅਗਸਤ ’ਚ ਗੋਲੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ ਜਾਂ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ — ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਾਜ਼ਾਰੋਂ ਦਵਾਈ ਲੈ ਕੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਾ ਦਿਓ।
ਕੀੜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਦੇ ਆਸਾਨ ਤਰੀਕੇ
ਦਵਾਈ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਫ਼ਾਈ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਹੀ ਕੀੜਿਆਂ ਤੋਂ ਸਥਾਈ ਬਚਾਅ ਹਨ: ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਪਖਾਨੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਬਣ ਨਾਲ ਹੱਥ ਧੋਵੋ, ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਪੀਓ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਮਿੱਟੀ ’ਚ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਰੋਕੋ ਤੇ ਜੁੱਤੀ-ਚੱਪਲ ਪਵਾਓ, ਨਹੁੰ ਛੋਟੇ ਰੱਖੋ, ਸਬਜ਼ੀ-ਫਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋ ਕੇ ਖਾਓ ਤੇ ਪਖਾਨੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।
ਅੱਗੇ ਕੀ
ਹਰਿਆਣਾ ’ਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਖੁਰਾਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ 19 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਮੌਪ-ਅੱਪ ਦੌਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਪੇ ਫਰਵਰੀ 2027 ਦੇ ਅਗਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੌਰ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ, ਪਰ ਜੇ ਬੱਚੇ ’ਚ ਉੱਪਰ ਦੱਸੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਜ਼ਰੂਰ ਲੈਣ — ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਲਾਜ ਹੀ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਵਾਧੇ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ:




ਜਵਾਬ ਦੇਵੋ