ਭਾਰਤ ’ਚ ਖਸਰਾ ਫਿਰ ਵਾਪਸ! 2026 ਦੇ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ’ਚ ਹੀ 26,000 ਕੇਸ — ਬੱਚੇ ਦਾ ਟੀਕਾ ਕਾਰਡ ਅੱਜ ਹੀ ਚੈੱਕ ਕਰੋ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖਸਰਾ ਫਿਰ ਸਿਰ ਉਠਾ ਰਿਹਾ ਹੈ — ਅਤੇ ਇਸ ਵਾਰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਸਿੱਧੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਆਈ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਜਰਨਲ (BMJ) ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਤਾਜ਼ਾ ਪੱਤਰ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 2026 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਗਭਗ 26,000 ਖਸਰੇ ਦੇ ਕੇਸ ਦਰਜ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੂਰੇ 2025 ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 18,800 ਸੀ। ਭਾਵ, ਅੱਧੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਿਛਲੇ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਾਧਾ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਟੀਕਾਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਏ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਪਾੜਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ — ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹੈ।

ਅੰਕੜੇ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ

ਕੇਰਲ ਦੇ ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਖਸਰੇ ਦੇ 161 ਪੁਸ਼ਟੀਸ਼ੁਦਾ ਕੇਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੌਤ ਦਰਜ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ 14 ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਨੂੰ ਹੋਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਮੀਖਿਆ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 116 ਸ਼ੱਕੀ ਕੇਸਾਂ ’ਤੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਵਾਇਰਸ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਟੀਕੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇ। ਇਸੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਥੋਟਿਲਪਾਲਮ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ 25 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਪੰਜ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਸਰਾ ਪੁਸ਼ਟ ਹੋਇਆ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਆਪਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਟੀਕਾ ਲਵਾਉਣ ਤੋਂ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ। ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਲਾਘਾਟ ਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖਸਰੇ ਵਰਗੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੱਕ ਦੇਰ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਨੇ ਹਾਲਾਤ ਹੋਰ ਵਿਗਾੜੇ।

ਪਿਛੋਕੜ: ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ ਚੰਗੀ, ਪਰ ਹਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਨਹੀਂ

ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਬਕ ਲੁਕਿਆ ਹੈ। WHO-ਯੂਨੀਸੈਫ਼ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 2025 ਵਿੱਚ ਖਸਰੇ ਦੇ ਟੀਕੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਕਵਰੇਜ ਲਗਭਗ 98 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਲਗਭਗ 95 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਮਾਮਲੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਖਸਰੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਹਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਹਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਖੁਰਾਕਾਂ ਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 95 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕਵਰੇਜ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ — ਸਿਰਫ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ। BMJ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ, ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਛੜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟੀਕਾਕਰਨ ਦੇ ਪਾੜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ, ਅਤੇ ਖਸਰਾ ਵਰਗਾ ਬਹੁਤ ਛੂਤ ਵਾਲਾ ਵਾਇਰਸ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਆਂਢੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਵੱਡੇ ਖਸਰਾ ਪ੍ਰਕੋਪ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਹਿਰ ਭਾਰਤ ਲਈ ਚਿਤਾਵਨੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ।

ਖਸਰਾ ਕਿਵੇਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲੱਛਣ ਕੀ ਹਨ

ਖਸਰਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੂਤ ਵਾਲੀ ਵਾਇਰਲ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਖੰਘਣ ਜਾਂ ਛਿੱਕਣ ਨਾਲ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਆਮ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਬੁਖ਼ਾਰ, ਖੰਘ, ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਲਾਲ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ’ਤੇ ਦਾਣੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੱਚੇ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਨਮੂਨੀਆ ਜਾਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀ ਸੋਜ ਵਰਗੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ — ਇਸੇ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਸਿਰਫ਼ ਦਾਣਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬੁਖ਼ਾਰ’ ਸਮਝ ਕੇ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਲੈਣਾ ਗ਼ਲਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਬੁਖ਼ਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾਣੇ ਨਿਕਲਣ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਬਚਾਅ: ਟੀਕਾ ਕਦੋਂ ਤੇ ਕਿੱਥੇ

ਖਸਰੇ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਸਰਦਾਰ ਤਰੀਕਾ ਖਸਰਾ-ਰੁਬੈਲਾ (MR) ਟੀਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰਾਂ ’ਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਖੁਰਾਕ 9 ਤੋਂ 12 ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਖੁਰਾਕ 16 ਤੋਂ 24 ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਬੱਚੇ ਦੀ ਕੋਈ ਖੁਰਾਕ ਰਹਿ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਿਹਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਉਹ ਖੁਰਾਕ ਲਗਵਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕੋਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਟੀਕਾਕਰਨ ਮੁਹਿੰਮ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰ-ਘਰ ਸਰਵੇਖਣ ਰਾਹੀਂ ਛੁੱਟੇ ਹੋਏ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ — ਇਹੀ ਮਾਡਲ ਹਰ ਥਾਂ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ: ਛੁੱਟੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲੱਭੋ, ਟੀਕਾ ਲਗਵਾਓ।

ਅੱਗੇ ਕੀ: ਅੱਜ ਹੀ ਬੱਚੇ ਦਾ ਟੀਕਾ ਕਾਰਡ ਚੈੱਕ ਕਰੋ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਸਾਫ਼ ਹੈ — ਬੱਚੇ ਦਾ ਟੀਕਾਕਰਨ ਕਾਰਡ ਅੱਜ ਹੀ ਕੱਢ ਕੇ ਦੇਖੋ ਕਿ ਖਸਰੇ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਖੁਰਾਕਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਖੁਰਾਕ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ ਜਾਂ ਕਾਰਡ ਗੁਆਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਨੇੜਲੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ, ਆਸ਼ਾ ਵਰਕਰ ਜਾਂ ANM ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ; ਉਹ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਕੇ ਛੁੱਟੀ ਖੁਰਾਕ ਲਗਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਵੱਧਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਛੂਤ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਇਸ ਲਈ ਟੀਕਾ ਕਾਰਡ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ’ਤੇ ਨਾ ਟਾਲੋ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੱਛਣ ਜਾਂ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਜਾਂ ਟੀਕੇ ਬਾਰੇ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ’ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚੋ।