ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ’ਤੇ ਅੱਜ ਜਾਰੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਕੌੜੀ ਹਕੀਕਤ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੀ ਹੈ — ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨੂੰ ਮਹੀਨਿਆਂ, ਕਈ ਵਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚੁੱਪਚਾਪ ਝੱਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਮਾਹਾ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਰਿਪੋਰਟ 2026 ਉਨ੍ਹਾਂ 13,825 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬਾਂ ’ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2025 ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ 2026 ਦਰਮਿਆਨ ਮਦਦ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ।
ਮਦਦ ਮੰਗਣ ’ਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਦੇਰੀ
ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਕੱਲਿਆਂ ਜੂਝਿਆ। ਸਿਰਫ਼ 11.3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਲੋਕ ਹੀ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮਦਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ। ਲਗਭਗ 95 ਫ਼ੀਸਦੀ ਨੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ — ਔਸਤਨ ਪੰਜ-ਪੰਜ। ਭਾਵ ਮਾਨਸਿਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਅਕਸਰ ਇਕੱਲੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਕੀ ਸਨ?
ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਚਿੰਤਾ ਸੀ — 72.1 ਫ਼ੀਸਦੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਣਾਅ 67.5 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਉਦਾਸੀ ਜਾਂ ਘੱਟ ਮੂਡ 58.3 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ 55.6 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਨੀਂਦ ਦੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੱਸੀ। ਮਦਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 54.5 ਫ਼ੀਸਦੀ ਨੇ ਦੋਸਤਾਂ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 44.6 ਫ਼ੀਸਦੀ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਐਪਸ ਜਾਂ ਵੀਡੀਓ ਵਰਗੇ ਸਵੈ-ਮਦਦ ਦੇ ਸਾਧਨ ਅਜ਼ਮਾਏ।
‘ਸਿਰਫ਼ ਤਣਾਅ’ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਿਰਫ਼ ਤਣਾਅ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ
ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਲਈ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਤਣਾਅ ਦੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ’ਚੋਂ 33 ਫ਼ੀਸਦੀ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ’ਚ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਚਿੰਤਾ ਦੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ’ਚੋਂ 10 ਫ਼ੀਸਦੀ ਨੂੰ ਏਡੀਐਚਡੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਦੁਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ’ਚੋਂ 32 ਫ਼ੀਸਦੀ ਨੂੰ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਅਤੇ 11 ਫ਼ੀਸਦੀ ਨੂੰ ਓਸੀਡੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ’ਤੇ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਿਦਾਨ ਲਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਾਹਿਰ ਦੀ ਰਾਏ ਲੈਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕੇਤ — ਇਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ
ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਅੰਕੜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 56.2 ਫ਼ੀਸਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮਦਦ ਮੰਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਆਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ’ਚ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 71.7 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰਾਂ ’ਚ 64.7 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅਤੇ ਕੰਮਕਾਜੀ ਲੋਕਾਂ ’ਚ 53.2 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਦਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਚਾਰ ਆਉਣ ’ਤੇ ਚੁੱਪ ਨਾ ਰਹੋ, ਤੁਰੰਤ ਕਿਸੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮੁਫ਼ਤ 24×7 ਟੈਲੀ-ਮਾਨਸ ਹੈਲਪਲਾਈਨ 14416 ’ਤੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਹੱਲ ਕੀ ਹੈ?
ਰਿਪੋਰਟ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ’ਚ ਤਰੱਕੀ ਸਿਰਫ਼ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਹੀ ਮਦਦ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਮਾਪੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ, ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਮਦਦ ਮੰਗਣਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿਹਤ ਵੱਲ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਹੈ। ਨਿਯਮਤ ਨੀਂਦ, ਕਸਰਤ ਅਤੇ ਆਪਣਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ’ਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਜੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਬਣੀ ਰਹੇ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਮਦਦ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬਚਾਅ ਹੈ।
