Parminder Singh 
ਸੀਸਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲੈੱਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਧਾਤ ਹੈ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੋਰ-ਸ਼ਰਾਬੇ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਨੇ 15 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਸੀਸੇ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਤੇਜ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਹਰ ਸਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 35 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੀਸਾ ਜ਼ਹਿਰ ਰੋਕਥਾਮ ਹਫ਼ਤਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਥੀਮ ਹੈ — ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਥਾਮ ਵੱਲ।
ਬੱਚੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਹਨ
ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਅਤੇ ਨਸਾਂ ਦਾ ਤੰਤਰ ਅਜੇ ਵਿਕਾਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੀਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ। WHO ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੀਸੇ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਦਾ ਕੋਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪੱਧਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸੰਪਰਕ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਾਪਸ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਾਫ਼ ਲੱਛਣ ਦੇ ਸੀਸੇ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਅਸਰ ਉਸਦੀ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ, ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ’ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। WHO ਮੁਤਾਬਕ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 81.5 ਕਰੋੜ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਸੀਸੇ ਦਾ ਪੱਧਰ 5 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਡੈਸੀਲੀਟਰ ਜਾਂ ਵੱਧ ਹੈ — ਇਹ ਉਹ ਪੱਧਰ ਹੈ ਜਿਸ ’ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਦਾ ਸਰੋਤ ਲੱਭ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਹਰ ਤੀਜਾ ਬੱਚਾ ਇਸ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਬਾਲਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਿਲ ਅਤੇ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੈ।
ਸੀਸਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ
ਸੀਸਾ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤੋਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। WHO ਮੁਤਾਬਕ ਸੰਪਰਕ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟ, ਬਰਤਨ, ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦਾ ਸਮਾਨ, ਮਸਾਲੇ, ਬੈਟਰੀਆਂ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਕੂੜੇ ਦੀ ਗ਼ੈਰ-ਰਸਮੀ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਚਿੰਤਾ ਪੇਂਟ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੈ: WHO ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਮੁਤਾਬਕ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਸੇ ਵਾਲੇ ਪੇਂਟ ’ਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨਿਯਮ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਲਈ ਇਸ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ
WHO ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਸ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਸੀਸੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵੀ ਕਾਰਜ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਸੌਂਪੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਈ 2027 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ।
ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਾਪੇ ਕੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ
ਸੀਸੇ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਘਰ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੇਂਟ ਖਰੀਦਦੇ ਸਮੇਂ ਸੀਸਾ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਉਤਪਾਦ ਚੁਣੋ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਪੇਂਟ ਉਤਾਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸੁੱਕਾ ਰਗੜਨ ਜਾਂ ਖੁਰਚਣ ਤੋਂ ਬਚੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਸੀਸੇ ਵਾਲੀ ਧੂੜ ਫੈਲ ਸਕਦੀ ਹੈ — ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਮਾਹਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕਰਵਾਉਣਾ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧੋਣੇ ਅਤੇ ਮਸਾਲੇ-ਬਰਤਨ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਲੈਣਾ ਵੀ ਮਦਦਗਾਰ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬੈਟਰੀਆਂ ਦਾ ਸਹੀ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰੋ। ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਗੇ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਬੱਚਾ ਸੀਸੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸਰੋਤ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ — ਖੂਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਡਾਕਟਰ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ
WHO ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸਾਫ਼ ਹੈ: ਸਿਰਫ਼ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੀਸੇ ਨੂੰ ਉਤਪਾਦਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾਉਣਾ ਹੀ ਅਸਲੀ ਬਚਾਅ ਹੈ — ਬੱਚੇ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ। ਸੀਸੇ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ — ਸਾਵਧਾਨੀ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਜਵਾਬ ਦੇਵੋ