Parminder Singh 
ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਡੋਰਾਹਾ ‘ਚ ਇੱਕ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਾਮਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ — ਪੰਜਾਬ ਹੋਮ ਗਾਰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਨੂੰ ਆਈਪੀਐੱਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਢਾਬਾ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਧਮਕਾਉਣ ਅਤੇ ਕੁੱਟਮਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ‘ਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਰਦੀ ਦੀ ਆੜ ‘ਚ ਰੋਬ ਜਮਾਉਣ ਦੀ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਉਸ ਸਮੇਂ ਫੜੀ ਗਈ ਜਦੋਂ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਵਾਨ ਦੀ ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈ।
ਕੀ ਹੋਇਆ ਡੋਰਾਹਾ ‘ਚ
ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਹੋਮ ਗਾਰਡ ਜਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ (ਆਈਪੀਐੱਸ) ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੱਸ ਕੇ ਡੋਰਾਹਾ ਦੇ ਇੱਕ ਢਾਬੇ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਧਮਕਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟਮਾਰ ਕੀਤੀ। ਢਾਬਾ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ‘ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ‘ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੁਲਜ਼ਮ ਖ਼ੁਦ ਵਰਦੀ ਵਾਲੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹੋਮ ਗਾਰਡ ਜਵਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਕੰਮਕਾਜੀ ਸਮਝ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਸ ਨੇ ਗ਼ਲਤ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦਿਆਂ ਆਈਪੀਐੱਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦਾ ਰੋਬ ਜਮਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਵਰਦੀ ਅਤੇ ਅਹੁਦੇ ਦਾ ਇਹ ਡਰ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਸੀ — ਆਮ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਵਰਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦੇ।
ਪਿਛੋਕੜ: ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਫਰਜ਼ੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਖੇਡ
ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਕਿਸੇ ਨੇ ਫਰਜ਼ੀ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਠੱਗਣ ਜਾਂ ਡਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ। ਲੁਧਿਆਣਾ ‘ਚ ਹੀ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਡਰ ਦਾ ਆਈਪੀਐੱਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਪੁਲਿਸ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੱਕ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਸੀ — ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਲਾਇਸੈਂਸ ਜਾਰੀ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਨਿਪਟਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਫਰਜ਼ੀ ਵਰਦੀ, ਆਈਪੀਐੱਸ ਬੈਜ, ਨੇਮ ਪਲੇਟ, ਰਿਵਾਲਵਰ ਅਤੇ ਬੀਕਨ ਬਰਾਮਦ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ ਸੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਫਰਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਬਣ ਕੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਝਾਂਸਾ ਦੇ ਕੇ ਠੱਗੀ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ‘ਚ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਪੈਟਰਨ ਹੈ — ਮੁਲਜ਼ਮ ਵਰਦੀ ਅਤੇ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਡਰ ਕਾਰਨ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ।
ਕਾਨੂੰਨ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ
ਕਿਸੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਆੜ ‘ਚ ਧੋਖਾ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਡਰਾਉਣਾ ਗੰਭੀਰ ਅਪਰਾਧ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਭਾਰਤੀ ਦੰਡ ਸੰਹਿਤਾ ਤਹਿਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ‘ਚ ਧਾਰਾ 170, 171 ਅਤੇ 420 ਤਹਿਤ ਕੇਸ ਦਰਜ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਭਾਰਤੀ ਨਿਆਂ ਸੰਹਿਤਾ ‘ਚ ਵੀ ਇਸ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁੱਟਮਾਰ ਅਤੇ ਧਮਕੀ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਹੋਮ ਗਾਰਡ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਸੇਵੀ ਸਹਾਇਕ ਬਲ ਹੈ ਜੋ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਤਾਇਨਾਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਕੋਲ ਨਿਯਮਤ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਰਗੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਹੋਮ ਗਾਰਡ ਜਵਾਨ ਦਾ ਆਈਪੀਐੱਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਝੂਠ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੁਲਿਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਾਖ਼ ‘ਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਮ ਲੋਕ ਕੀ ਸਿੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ‘ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਬਕ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਵਰਦੀ ਪਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੱਸੇ ਅਤੇ ਧਮਕਾਵੇ, ਤਾਂ ਡਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਮੰਗਣਾ ਹੱਕ ਹੈ। ਅਸਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਆਪਣਾ ਪਛਾਣ ਪੱਤਰ ਦਿਖਾਉਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਝਿਜਕਦਾ। ਸ਼ੱਕ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਨੇੜਲੇ ਥਾਣੇ ਜਾਂ ਪੁਲਿਸ ਕੰਟਰੋਲ ਰੂਮ ‘ਤੇ ਤਸਦੀਕ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਢਾਬਾ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਕੇ ਸਹੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕਾਰਨ ਹੀ ਫਰਜ਼ੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਫੜਿਆ ਗਿਆ। ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਡਰ ਕਾਰਨ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ
ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮੁਲਜ਼ਮ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਸ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅੱਗੇ ਵਧੇਗੀ। ਇਹ ਵੀ ਜਾਂਚ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਿਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਰਕਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹੋਮ ਗਾਰਡ ਦੀ ਵਰਦੀ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ। ਵਿਭਾਗੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਉਸ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਵਰਦੀ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਿੰਨੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਜਵਾਬ ਦੇਵੋ