ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਸਰਦੀ ਨੇ ਦਸਤਕ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ — ਸਵੇਰੇ ਧੁੰਦ, ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ’ਚ ਗਿਰਾਵਟ। ਇਸ ਮੌਸਮ ’ਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਛਾਤੀ ’ਚ ਜਕੜਨ, ਭਾਰੀਪਨ ਜਾਂ ਹਲਕਾ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਠੰਢ ਜਾਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਦਾ ਖਿਚਾਅ ਸਮਝ ਕੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਦਿਲ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਦੀ ’ਚ ਛਾਤੀ ਦੀ ਇਹ ਜਕੜਨ ਕਈ ਵਾਰ ਦਿਲ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਠੰਢ ’ਚ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਿਲ ’ਤੇ ਬੋਝ ਵਧਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਠੰਢ ’ਚ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਕਿਉਂ ਵਧਦਾ ਹੈ?
ਜਦੋਂ ਤਾਪਮਾਨ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਗਰਮੀ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਖ਼ੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁੰਗੇੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ — ਇਸਨੂੰ ਵੈਸੋਕੰਸਟ੍ਰਿਕਸ਼ਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾੜੀਆਂ ਤੰਗ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖ਼ੂਨ ਪੰਪ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਮਨੀਪਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਇੰਟਰਵੈਂਸ਼ਨਲ ਕਾਰਡੀਓਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਡਾ. ਰਸ਼ੀਦ ਅਹਿਮਦ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਠੰਢ ’ਚ ਖ਼ੂਨ ਥੋੜ੍ਹਾ ਗਾੜ੍ਹਾ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਤੰਗ ਨਾੜੀਆਂ ’ਚ ਰੁਕਾਵਟ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਬੀਐੱਮ ਬਿਰਲਾ ਹਾਰਟ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਰਡੀਓਲੋਜਿਸਟ ਡਾ. ਜੌਏ ਸ਼ੋਮ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਠੰਢ ਦਾ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ’ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਮਾਪਣਯੋਗ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ — ਤਾਪਮਾਨ ’ਚ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਡਿਗਰੀ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਵੀ ਦਿਲ ਦੀ ਸਿਹਤ ’ਤੇ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਛਾਤੀ ’ਚ ਜਕੜਨ ਨੂੰ ਹਲਕੇ ’ਚ ਨਾ ਲਓ
ਡਾ. ਅਹਿਮਦ ਅਨੁਸਾਰ ਛਾਤੀ ’ਚ ਦਬਾਅ, ਜਕੜਨ, ਸੁੰਗੜਨ ਜਾਂ ਭਾਰੀਪਨ ਕਈ ਮਿੰਟਾਂ ਤੱਕ ਰਹੇ ਜਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੁੜੇ ਤਾਂ ਇਹ ਐਕਿਊਟ ਕੋਰੋਨਰੀ ਸਿੰਡਰੋਮ (ਏਸੀਐੱਸ) ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ — ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਜਿਸ ’ਚ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਅਚਾਨਕ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਲਾਜ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦਰਦ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ, ਮੋਢੇ, ਗਰਦਨ, ਜਬਾੜੇ ਜਾਂ ਪਿੱਠ ਵੱਲ ਫੈਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਠੰਢਾ ਪਸੀਨਾ, ਉਲਟੀ ਜਾਂ ਜੀਅ ਮਤਲਾਉਣਾ, ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ ਤੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਥਕਾਵਟ ਵੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੱਛਣ ਮੈਡੀਕਲ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਹਨ — ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਦਰਦ ਨਾ ਘਟੇ ਜਾਂ ਵਧੇ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕੌਣ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰੇ ’ਚ ਹੈ?
ਖ਼ਤਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਗਰ, ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਹਾਈ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ, ਮੋਟਾਪਾ ਜਾਂ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ। ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ, ਕਸਰਤ ਦੀ ਘਾਟ ਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਰਦੀ ’ਚ ਘੱਟ ਹਿਲਜੁਲ, ਭਾਰੀ ਤੇ ਨਮਕੀਨ ਖਾਣਾ ਤੇ ਤਣਾਅ ਵੀ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਗਾੜਦੇ ਹਨ — ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਸੀਕੇ ਬਿਰਲਾ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਡਾ. ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰਦੀ ’ਚ ਲੋਕ ਘਰਾਂ ’ਚ ਬੰਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਘੱਟ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰ ਵਧਦਾ ਹੈ ਤੇ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰਦੀ ’ਚ ਦਿਲ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੇ 7 ਤਰੀਕੇ
ਪਹਿਲਾ, ਗਰਮ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੋ — ਪਰਤਾਂ ’ਚ ਕੱਪੜੇ ਪਾਓ ਤੇ ਸਿਰ, ਗਰਦਨ ਤੇ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਢੱਕੋ। ਦੂਜਾ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਾਪੋ ਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਬਿਨਾਂ ਨਾਗਾ ਲਓ — ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖ਼ੁਰਾਕ ਨਾ ਬਦਲੋ। ਤੀਜਾ, ਨਮਕ ਘੱਟ ਖਾਓ ਤੇ ਫਲ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ ਤੇ ਹਲਕਾ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਵਾਲਾ ਖਾਣਾ ਖਾਓ; ਤਲੇ ਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰੋ। ਚੌਥਾ, ਹਲਕੀ ਕਸਰਤ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ — ਘਰ ਅੰਦਰ ਸੈਰ, ਯੋਗਾ ਜਾਂ ਹਲਕੀ ਸਟ੍ਰੈਚਿੰਗ ਕਰੋ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਠੰਢ ’ਚ ਅਚਾਨਕ ਭਾਰੀ ਕਸਰਤ ਨਾ ਕਰੋ। ਪੰਜਵਾਂ, ਪਿਆਸ ਘੱਟ ਲੱਗਣ ’ਤੇ ਵੀ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਰਹੋ। ਛੇਵਾਂ, ਤੰਬਾਕੂ ਛੱਡੋ — ਇਹ ਨਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਤਵਾਂ, ਤਣਾਅ ਘੱਟ ਕਰੋ — ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਤੇ ਨੀਂਦ ਪੂਰੀ ਕਰਨਾ ਵੀ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਕਾਬੂ ’ਚ ਰੱਖਣ ’ਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅੱਗੇ ਕੀ — ਕਦੋਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਜਾਓ?
ਜੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਹੇ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਚੱਕਰ, ਛਾਤੀ ’ਚ ਬੇਚੈਨੀ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ ਜਾਂ ਅਸਾਧਾਰਨ ਥਕਾਵਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਓ। ਸਰਦੀ ’ਚ ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ’ਚ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਰਮ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣਾ ਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਠੰਢ ਦਾ ਆਦੀ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਮਦਦਗਾਰ ਹੈ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ — ਸਰਦੀ ਦਾ ਮੌਸਮ ਦਿਲ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤੋ। ਕੋਈ ਵੀ ਦਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਜਾਂ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ:




ਜਵਾਬ ਦੇਵੋ