ਸਰਦੀ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੋਡੇ, ਮੋਢੇ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦੁਖਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਗਠੀਆ (arthritis) ਜਾਂ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦਰਦ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੱਧ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਰਦੀ ਦਰਦ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨਹੀਂ — ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਹੀ ਆਦਤਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਸਰਦੀ ਤੇ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਦਾ ਸਬੰਧ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਚਰਚਾ ‘ਚ ਹੈ। ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ‘ਚ 13,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਠੀਆ ਪੀੜਤਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਨਮੀ ਵਾਲੇ, ਘੱਟ ਹਵਾ-ਦਬਾਅ ਵਾਲੇ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ‘ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਲੀਵਲੈਂਡ ਕਲੀਨਿਕ ਦੇ ਡਾ. ਐਂਡਰਿਊ ਬੈਂਗ ਮੁਤਾਬਕ ਠੰਢ ‘ਚ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਸੁੰਗੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੋੜਾਂ ਤੱਕ ਖੂਨ ਦਾ ਵਹਾਅ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੀਡਰਜ਼-ਸਿਨਾਈ ਦੀ ਡਾ. ਮਾਰੀਕੋ ਇਸ਼ੀਮੋਰੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋੜਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਤਰਲ ਠੰਢ ‘ਚ ਗਾੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਜਿਵੇਂ ਮੋਟਰ ਦਾ ਤੇਲ — ਤੇ ਜੋੜ ਘੱਟ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਿੱਲਦੇ ਹਨ।
ਸਰਦੀ ‘ਚ ਦਰਦ ਕਿਉਂ ਵੱਧਦਾ ਹੈ?
ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਵਾ ਦਾ ਦਬਾਅ ਘੱਟਣ ‘ਤੇ ਜੋੜਾਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਫੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੋਜ ਵਾਲੇ ਜੋੜ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਠੰਢ ‘ਚ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਘੱਟ ਹਿੱਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੋੜ ਹੋਰ ਅਕੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਰਦੀ ‘ਚ ਧੁੱਪ ਘੱਟ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਟਾਮਿਨ ਡੀ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ — ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਵਿਟਾਮਿਨ ਡੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੇ 7 ਅਸਰਦਾਰ ਨੁਸਖੇ
1. ਗਰਮ ਰਹੋ: ਗੋਡਿਆਂ, ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਕਮਰ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਰੱਖੋ। NHS ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿ ਘਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 18 ਡਿਗਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।
2. ਹਰਕਤ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ: ਡਾ. ਬੈਂਗ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, “Motion is lotion” — ਹਿੱਲਦੇ ਰਹੋਗੇ ਤਾਂ ਦਰਦ ਘੱਟ ਹੋਵੇਗਾ। ਹਲਕੀ ਸੈਰ, ਯੋਗਾ ਤੇ ਸਟ੍ਰੈਚਿੰਗ ਰੋਜ਼ ਕਰੋ; ਕਸਰਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਬਾਅਦ 5 ਮਿੰਟ ਸਟ੍ਰੈਚ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ।
3. ਗਰਮ ਸੇਕ: ਦੁਖਦੇ ਜੋੜ ‘ਤੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੋਤਲ ਜਾਂ ਗਿੱਲਾ ਗਰਮ ਤੌਲੀਆ 15–20 ਮਿੰਟ ਲਗਾਓ — ਖੂਨ ਦਾ ਵਹਾਅ ਵੱਧਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਕੜਾਅ ਘੱਟਦਾ ਹੈ।
4. ਵਿਟਾਮਿਨ ਡੀ ਤੇ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ: ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਪਨੀਰ, ਅੰਡੇ ਤੇ ਮੱਛੀ ਖਾਓ; ਰੋਜ਼ ਥੋੜ੍ਹੀ ਧੁੱਪ ਲਓ। ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਵਿਟਾਮਿਨ ਡੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
5. ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਨਾ ਪੀਓ: ਸਰਦੀ ‘ਚ ਪਿਆਸ ਘੱਟ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਲਚਕ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਤੇ ਸੂਪ ਵੀ ਚੰਗੀ ਚੋਣ ਹੈ।
6. ਘਰੇਲੂ ਨੁਸਖੇ ਸੰਜਮ ਨਾਲ: ਹਲਦੀ ਵਾਲਾ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਤੇਲ ਦੀ ਹਲਕੀ ਮਾਲਸ਼ ਪਰੰਪਰਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਆਰਾਮ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ — ਦਰਦ ਵਧੇ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
7. ਵਜ਼ਨ ਤੇ ਨੀਂਦ: ਵੱਧ ਵਜ਼ਨ ਗੋਡਿਆਂ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਨੀਂਦ ਪੂਰੀ ਲਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਥਕਾਵਟ ਦਰਦ ਦੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਦੋਂ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਜੇ ਸੇਕ, ਸਟ੍ਰੈਚਿੰਗ ਤੇ ਹਰਕਤ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦਰਦ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੰਮਾਂ ‘ਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋੜ ਅਚਾਨਕ ਸੁੱਜ ਜਾਵੇ, ਲਾਲੀ ਜਾਂ ਗਰਮੀ ਆ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਹੱਥ-ਪੈਰ ‘ਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਬੈਂਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲਗਾਤਾਰ ਦਰਦ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਹੋਰ ਇਲਾਜ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਦਵਾਈ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਾ ਲਓ।
ਅੱਗੇ ਕੀ
ਸਰਦੀ ਅਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ — ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ‘ਚ ਠੰਢ ਹੋਰ ਵਧੇਗੀ। ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗਰਮ ਕੱਪੜੇ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹਲਕੀ ਕਸਰਤ ਤੇ ਸਹੀ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਆਦਤ ਅੱਜ ਤੋਂ ਹੀ ਅਪਣਾ ਲੈਣ। ਛੋਟੇ ਬਦਲਾਅ — ਸਵੇਰੇ 10 ਮਿੰਟ ਦੀ ਸੈਰ, ਗਰਮ ਸੇਕ ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪਾਣੀ — ਸਾਰੀ ਸਰਦੀ ਆਰਾਮ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਯਾਦ ਰੱਖੋ: ਇਹ ਸਲਾਹਾਂ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਹਨ; ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਸਲਾਹ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।




[…] […]