ਸਰਦੀ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ’ਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੱਪੜੇ ਤੰਗ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਨੇ ਜਾਂ ਤੋਲ ’ਤੇ ਕੰਡਾ ਉੱਪਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ — ਡਾਕਟਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਰਦੀ ’ਚ ਵਜ਼ਨ ਵਧਣਾ ਇੱਕ ਆਮ ਮੌਸਮੀ ਪੈਟਰਨ ਹੈ। ‘ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਓਬੇਸਿਟੀ’ ਮੁਤਾਬਕ ਬਾਲਗਾਂ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ’ਚ ਔਸਤਨ 1 ਤੋਂ 2 ਪੌਂਡ (ਲਗਭਗ ਅੱਧਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਿਲੋ) ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਰੋਚੈਸਟਰ ਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਇਹ ਵਾਧਾ 1 ਤੋਂ 3 ਪੌਂਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਾਧਾ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ — ਬਿਨਾਂ ਸਖ਼ਤ ਡਾਈਟਿੰਗ ਦੇ, ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਆਦਤਾਂ ਬਦਲ ਕੇ।
ਸਰਦੀ ’ਚ ਵਜ਼ਨ ਕਿਉਂ ਵੱਧਦਾ ਹੈ?
ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਘੱਟ ਹਿਲਜੁਲ। ਠੰਢ, ਧੁੰਦ ਤੇ ਛੋਟੇ ਦਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੈਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਨੇ, ਬਾਹਰ ਖੇਡਣਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਘਰ ਅੰਦਰ ਬੀਤਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਘੱਟ ਹਿੱਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੈਲੋਰੀ ਘੱਟ ਬਲਦੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਕਮੀ — ਸਰਦੀ ’ਚ ਸੂਰਜ ਛੇਤੀ ਛਿਪ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ’ਚ ਸੇਰੋਟੋਨਿਨ ਘੱਟ ਤੇ ਮੇਲਾਟੋਨਿਨ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਥਕਾਵਟ ਵੱਧਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡ੍ਰੇਟ ਵਾਲੇ ਖਾਣੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਤਣਾਅ ਤੇ ਨੀਂਦ ’ਚ ਬਦਲਾਅ — ਤਣਾਅ ਨਾਲ ਕੋਰਟੀਸੋਲ ਹਾਰਮੋਨ ਵੱਧਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭੁੱਖ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਘੱਟ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਭੁੱਖ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹਾਰਮੋਨ ਘਰੇਲਿਨ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਕਾਰਨ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸਰਦੀ ’ਚ ਵਜ਼ਨ ਵਧਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਨੇ।
ਪੰਜਾਬੀ ਥਾਲੀ ’ਚ ਸਰਦੀ ਦਾ ਅਸਰ
ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਸਰਦੀ ਦਾ ਖਾਣਾ ਹੋਰ ਵੀ ਭਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਘਿਓ ਵਾਲੇ ਪਰੌਂਠੇ, ਪਕੌੜੇ, ਗੁੜ-ਮੂੰਗਫਲੀ, ਪਿੰਨੀਆਂ ਤੇ ਵਿਆਹਾਂ ਦਾ ਸੀਜ਼ਨ। ਇਹ ਖਾਣੇ ਸੁਆਦੀ ਨੇ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਕੈਲੋਰੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਸਰਦੀ ’ਚ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਪੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਭੁੱਖ ’ਚ ਫ਼ਰਕ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਕਈ ਵਾਰ ਪਿਆਸ ਨੂੰ ਵੀ ਭੁੱਖ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹੀ ਛੋਟੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਸਰਦੀ ਭਰ ’ਚ ਵਜ਼ਨ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਨੇ, ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਾਧਾ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਮੋਟਾਪੇ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵਜ਼ਨ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਦੇ 7 ਆਸਾਨ ਨਿਯਮ
ਪਹਿਲਾ, ਰੋਜ਼ ਹਿਲੋ — ਹਫ਼ਤੇ ’ਚ 150 ਮਿੰਟ ਦਰਮਿਆਨੀ ਕਸਰਤ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖੋ; ਠੰਢ ’ਚ ਬਾਹਰ ਨਾ ਜਾ ਸਕੋ ਤਾਂ ਘਰ ਅੰਦਰ ਹੀ ਯੋਗਾ, ਸਟ੍ਰੈਚਿੰਗ ਜਾਂ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਥਾਲੀ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੋ, ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਦਾਲ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਤੇ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਅਨਾਜ — ਇਸ ਨਾਲ ਢਿੱਡ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੈਲੋਰੀ ਕਾਬੂ ’ਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਤੀਜਾ, ਵਿਆਹ ਜਾਂ ਪਾਰਟੀ ’ਚ ਖਾਲੀ ਢਿੱਡ ਨਾ ਜਾਓ — ਪਹਿਲਾਂ ਹਲਕਾ ਖਾਣਾ ਖਾ ਲਓ ਤਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਓਗੇ। ਚੌਥਾ, ਸਵੇਰ ਦੀ ਧੁੱਪ ਜ਼ਰੂਰ ਲਓ — ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਹਰ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਘੜੀ ਸਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਘੱਟਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਵਾਂ, ਨੀਂਦ ਪੂਰੀ ਲਓ — 7 ਤੋਂ 8 ਘੰਟੇ ਦੀ ਨੀਂਦ ਭੁੱਖ ਵਾਲੇ ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ’ਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਛੇਵਾਂ, ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਨਾ ਪੀਓ — ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਹਰਬਲ ਚਾਹ ਪੀਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਗਰਮ ਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਖਾਣਾ ਵੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੱਤਵਾਂ, ਤਣਾਅ ਘਟਾਓ — ਡੂੰਘੇ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਜਾਂ ਰੋਜ਼ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੱਢਣਾ ਕੋਰਟੀਸੋਲ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਰਾਮ ਵਾਲਾ ਖਾਣਾ ਵੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਸਰਦੀ ’ਚ ਵਜ਼ਨ ਵਧਣਾ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਨਹੀਂ — ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਠੰਢ ’ਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਣ ਤੇ ਊਰਜਾ ਬਚਾਉਣ ਵੱਲ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਝੁਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ’ਚ ਬਚਾਅ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਖਾਣਾ ਹਰ ਸਮੇਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹੀ ਕੁਦਰਤੀ ਝੁਕਾਅ ਵਜ਼ਨ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਖੋਜ ਮੁਤਾਬਕ ਸਰਦੀ ’ਚ ਵਧਿਆ ਵਜ਼ਨ ਅਕਸਰ ਗਰਮੀ ’ਚ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਸਾਲ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਾਧਾ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸ਼ੂਗਰ, ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੇ ਜੋੜਾਂ ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ
ਸਰਦੀ ’ਚ ਵਜ਼ਨ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣਾ ਕੋਈ ਸਖ਼ਤ ਡਾਈਟ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ — ਰੋਜ਼ ਦੀ ਹਿਲਜੁਲ, ਸੰਤੁਲਿਤ ਥਾਲੀ, ਪੂਰੀ ਨੀਂਦ ਤੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਧੁੱਪ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨੇ। ਛੋਟੇ ਬਦਲਾਅ ਅੱਜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ ਤੇ ਹਫ਼ਤੇ ’ਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਤੋਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੇਖੋ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਵੀਂ ਕਸਰਤ ਜਾਂ ਖੁਰਾਕ ’ਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ — ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇ ਸ਼ੂਗਰ, ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ:




ਜਵਾਬ ਦੇਵੋ