ਅੱਜ ਵਿਸ਼ਵ ਸਟਰੋਕ ਦਿਵਸ! ਚਿਹਰਾ ਟੇਢਾ, ਬਾਂਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਂ ਬੋਲੀ ਅਟਕੀ ਤਾਂ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਵੀ ਨਾ ਗੁਆਓ — FAST ਯਾਦ ਰੱਖੋ

ਅੱਜ, 29 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸਟਰੋਕ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਬਹੁਤ ਸਿੱਧਾ ਹੈ — “ਹਰ ਮਿੰਟ ਕੀਮਤੀ ਹੈ”। ਸਟਰੋਕ ਅਚਾਨਕ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਹਸਪਤਾਲ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੀ ਜਾਨ ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਜੇ. ਪੀ. ਨੱਢਾ ਨੇ ਵੀ ਅੱਜ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸਟਰੋਕ ਦੇ ਲੱਛਣ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ FAST ’ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਸਟਰੋਕ ਹੁੰਦਾ ਕੀ ਹੈ?

ਸਟਰੋਕ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਦਿਮਾਗ਼ ’ਚ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਨਾੜੀ ਫਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖ਼ੂਨ ਰੁਕਣ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ ਮਿਲਣੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਮਿੰਟਾਂ ’ਚ ਨੁਕਸਾਨੇ ਜਾਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਟਰੋਕ ਸੰਗਠਨ ਮੁਤਾਬਕ ਜੀਵਨ ’ਚ ਚਾਰ ’ਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਟਰੋਕ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ,।

FAST: ਚਾਰ ਅੱਖਰ ਜੋ ਜਾਨ ਬਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ

ਸਟਰੋਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਲੱਛਣ FAST ਨਾਲ ਯਾਦ ਰੱਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। F ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਚਿਹਰਾ — ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਅਚਾਨਕ ਟੇਢਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਅਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ। A ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਬਾਂਹ — ਇੱਕ ਬਾਂਹ ਅਚਾਨਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਣ ’ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਪਵੇ। S ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਬੋਲੀ — ਬੋਲੀ ਅਚਾਨਕ ਲੜਖੜਾ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਨਾ ਪਾਵੇ। T ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਸਮਾਂ — ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਲੱਛਣ ਵੀ ਦਿਖੇ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਕਾਲ ਕਰੋ, ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਨਾ ਕਰੋ।

ਇਹ ਲੱਛਣ ਵੀ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ

ਹਰ ਸਟਰੋਕ FAST ਵਾਂਗ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਦਾ। ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਅੱਖ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਧੁੰਦਲੀ ਹੋਣਾ, ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਗੜਨਾ, ਤੁਰਨ ’ਚ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਅਚਾਨਕ ਉਲਝਣ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਤੇਜ਼ ਸਿਰ ਦਰਦ ਵੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਲੱਛਣ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ’ਚ ਠੀਕ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ — ਇਸ ਨੂੰ ਮਿੰਨੀ-ਸਟਰੋਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਭਵਿੱਖ ’ਚ ਵੱਡੇ ਸਟਰੋਕ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਓ।

ਲੱਛਣ ਦਿਖਣ ’ਤੇ ਕੀ ਕਰੀਏ

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਰੰਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਨੰਬਰ ’ਤੇ ਕਾਲ ਕਰੋ ਅਤੇ ਲੱਛਣ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨੋਟ ਕਰ ਲਓ — ਕੁਝ ਇਲਾਜ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਘੰਟਿਆਂ ’ਚ ਹੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਲਿਟਾ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਜੇ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਖ਼ੁਦ ਗੱਡੀ ਚਲਾ ਕੇ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ। ਲੱਛਣ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਾ ਕਰੋ।

ਬਚਾਅ ਸੰਭਵ ਹੈ: ਇਹ ਆਦਤਾਂ ਖ਼ਤਰਾ ਘਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ

ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਟਰੋਕਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ — ਵਧਿਆ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਸ਼ੂਗਰ, ਵਧਿਆ ਕੋਲੈਸਟਰੌਲ, ਤੰਬਾਕੂ, ਮੋਟਾਪਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਘਾਟ। ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਅਤੇ ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਨਿਯਮਿਤ ਜਾਂਚ, ਤੰਬਾਕੂ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼, ਘੱਟ ਨਮਕ ਵਾਲਾ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖਾਣਾ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੈਰ, ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ — ਇਹ ਆਦਤਾਂ ਸਟਰੋਕ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਘਟਾਉਣ ’ਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਜਾਂ ਸ਼ੂਗਰ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਦੱਸੀ ਦਵਾਈ ਨਿਯਮਿਤ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਵਾਈ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।

ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਸੁਨੇਹਾ

ਸਰਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ’ਤੇ ਆਪਣੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਕੋਲੈਸਟਰੌਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਓ। ਪਰਿਵਾਰ ’ਚ ਇੱਕ ਵਾਰ FAST ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਕਿ ਲੋੜ ਪੈਣ ’ਤੇ ਕੋਈ ਘਬਰਾਹਟ ’ਚ ਸਮਾਂ ਨਾ ਗੁਆਵੇ। ਅੱਜ ਦਾ ਦਿਵਸ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਦਿਵਸ ਹੈ — ਲੱਛਣ ਪਛਾਣੋ, ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।