ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡ ਦੀ e-KYC ਘਰ ਬੈਠੇ ਮੋਬਾਈਲ ਤੋਂ ਕਰੋ — ਪੂਰੇ ਕਦਮ, ਸਟੇਟਸ ਚੈੱਕ ਤੇ ਧੋਖੇ ਤੋਂ ਬਚਾਅ

ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡ ਹੋਣਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ — ਹਰ ਮੈਂਬਰ ਦੀ e-KYC ਪੂਰੀ ਹੋਣੀ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੰਮ ਘਰ ਬੈਠੇ ਮੋਬਾਈਲ ਤੋਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਫੈਲੀਆਂ ਗ਼ਲਤ ਤਰੀਕਾਂ ਅਤੇ ਜਾਅਲੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

e-KYC ਹੈ ਕੀ?

ਆਧਾਰ ਲਿੰਕ ਕਰਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਆਧਾਰ ਨੰਬਰ ਕਾਰਡ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ ਹੈ। e-KYC ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦਾ ਕਦਮ ਹੈ — ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰ OTP ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਰਾਹੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ “ਆਧਾਰ ਲਿੰਕਡ” ਲਿਖਿਆ ਆਉਣਾ e-KYC ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੀ e-KYC ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ — ਕਾਰਡ ’ਤੇ ਦਰਜ ਹਰ ਯੋਗ ਮੈਂਬਰ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ e-KYC ਹਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਉਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਆਖ਼ਰੀ ਤਰੀਕ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭੁਲੇਖਾ

ਇੰਟਰਨੈੱਟ ’ਤੇ ਕਈ ਵੀਡੀਓ ਇੱਕੋ “ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਆਖ਼ਰੀ ਤਰੀਕ” ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 2026 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡ e-KYC ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਖ਼ਰੀ ਤਰੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਰ ਸੂਬੇ ਦਾ ਖੁਰਾਕ ਵਿਭਾਗ ਆਪਣੀ ਤਰੀਕ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਧਾਈ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸੂਬੇ ਦੀ ਤਰੀਕ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਵੀਡੀਓ ’ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ — ਆਪਣੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਖੁਰਾਕ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਸੂਚਨਾ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਰਾਸ਼ਨ ਡੀਲਰ ਤੋਂ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰਡ ’ਤੇ ਕਿਹੜੀ ਤਰੀਕ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਮੋਬਾਈਲ ਤੋਂ e-KYC ਕਰਨ ਦੇ ਕਦਮ

ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਮੈਂਬਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮੋਬਾਈਲ ਨੰਬਰ ਚਾਲੂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫੋਨ ਵਿੱਚ ਕੈਮਰਾ ਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਸਰਕਾਰੀ ਐਪ ਸਟੋਰ ਤੋਂ Mera eKYC ਐਪ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ Aadhaar Face RD ਐਪ ਇੰਸਟਾਲ ਕਰੋ। ਅਸਲੀ Mera eKYC ਐਪ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇਨਫਾਰਮੈਟਿਕਸ ਸੈਂਟਰ (NIC) ਦੇ ਫੂਡ ਵਿਭਾਗ (DFPD) ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੈ — ਡਾਊਨਲੋਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਿਵੈਲਪਰ ਦਾ ਨਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਵੇਖੋ। ਫਿਰ, ਐਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੂਬਾ ਚੁਣੋ ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕਾਰਡ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਗ਼ਲਤ ਸੂਬਾ ਚੁਣ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰੋ। ਅੱਗੇ, ਮੈਂਬਰ ਦਾ 12 ਅੰਕਾਂ ਵਾਲਾ ਆਧਾਰ ਨੰਬਰ ਪਾ ਕੇ ਆਧਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੋਬਾਈਲ ’ਤੇ ਆਏ OTP ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਸਕਰੀਨ ’ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖੋ — ਜੇ ਗ਼ਲਤ ਮੈਂਬਰ ਦਿਖੇ ਤਾਂ ਗ਼ਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਮ੍ਹਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, Face KYC ਵਿਕਲਪ ਚੁਣੋ: ਉਹ ਮੈਂਬਰ ਖ਼ੁਦ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਦਿਖਾ ਕੇ ਦੂਜੇ ਦੀ e-KYC ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਚੰਗੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਚਿਹਰਾ ਸਾਫ਼ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਐਪ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰੋ। ਸਫ਼ਲਤਾ ਵਾਲੀ ਸਕਰੀਨ ਦਾ ਸਕਰੀਨਸ਼ਾਟ ਸਾਂਭੋ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹਰ ਬਾਕੀ ਮੈਂਬਰ ਲਈ ਦੁਹਰਾਓ।

Aadhaar Face RD ਦਾ ਕੋਈ “Open” ਬਟਨ ਨਹੀਂ ਦਿਖਦਾ ਤਾਂ ਘਬਰਾਓ ਨਾ — ਇਹ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ Mera eKYC ਆਪੇ ਬੁਲਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?

ਐਪ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ — ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਾਸ਼ਨ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ’ਤੇ ePoS ਮਸ਼ੀਨ ਰਾਹੀਂ ਵੀ e-KYC ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਂਗਲੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਜਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਆਧਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮੋਬਾਈਲ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ OTP ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਦੁਕਾਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਰਸਤਾ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸਥਾਨਕ ਦੁਕਾਨ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਸਕਦੇ ਹਨ — ਕਈ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੁਕਾਨ ’ਤੇ e-KYC ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸਟੇਟਸ ਕਿਵੇਂ ਚੈੱਕ ਕਰੀਏ?

e-KYC ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਟੇਟਸ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਡੀਲਰ ਤੋਂ ਹਰ ਮੈਂਬਰ ਦਾ ਸਟੇਟਸ ਪੁੱਛੋ, ਸੂਬੇ ਦੇ ਖੁਰਾਕ ਪੋਰਟਲ ’ਤੇ ਮੈਂਬਰ-ਵਾਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੇਖੋ, ਜਾਂ NFSA ਪੋਰਟਲ ਦੀ “My RC Details” ਸੇਵਾ ਵਰਤੋ — ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਰਡ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਮਿਲਣਾ ਇਹ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਹਰ ਮੈਂਬਰ ਦੀ e-KYC ਪੂਰੀ ਹੈ। Mera Ration 2.0 ਵਿੱਚ ਕਾਰਡ ਅਤੇ ਪਿਛਲੀ ਵੰਡ ਦਿਖਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਫੇਸ ਸਕੈਨ Mera eKYC ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਧੋਖੇ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ

ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਚੇਤਾਵਨੀ: Mera eKYC ਦੀ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜਾਂ “ਔਨਲਾਈਨ ਲੌਗਿਨ” ਪੋਰਟਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਆਧਾਰ ਨੰਬਰ ਅਤੇ OTP ਮੰਗੇ ਤਾਂ ਉਸ ’ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰੋ — ਅਸਲੀ ਸੇਵਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਾਰੀ ਐਪ ਸਟੋਰ ਵਾਲੀ NIC ਐਪ ਰਾਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣਾ OTP ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਨਾ ਕਰੋ। OTP ਨਾ ਆਵੇ ਤਾਂ ਵੇਖੋ ਕਿ ਜੁੜਿਆ ਨੰਬਰ ਚਾਲੂ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ; ਫੇਸ ਸਕੈਨ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਚੰਗੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਦੁਕਾਨ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਅਜ਼ਮਾਓ।

ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ e-KYC ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਕਾਰਡ ਰੱਦ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਅਤੇ ਬਾਇਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਅਸਲੀ ਲਾਭਪਾਤਰੀ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨਾ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਕਾਰਡ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬੰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਅੱਗੇ ਕੀ

ਅੱਜ ਹੀ ਆਪਣੇ ਕਾਰਡ ਦੇ ਹਰ ਮੈਂਬਰ ਦਾ ਸਟੇਟਸ ਚੈੱਕ ਕਰੋ, ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਦੀ ਮੋਬਾਈਲ ਜਾਂ ਦੁਕਾਨ ਰਾਹੀਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਵਾਓ, ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖੋ। ਜੇ ਰਾਸ਼ਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਾਰਨ ਲਿਖਤੀ ਵਿੱਚ ਮੰਗੋ ਅਤੇ 1967 ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਪੋਰਟਲ ’ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਓ।