ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਬਿਲੌਂਗਿੰਗ: ਅ ਜਰਨੀ ਆਫ਼ ਲਵ’ ਅੱਜ ਮੰਗਲਵਾਰ, 10 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ’ਚ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੇ 1984 ਦੇ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ’ਚ ਨਵਾਂ ਵਿਵਾਦ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲਾਂ ’ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ।
ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ?
ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਸ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅੰਦਰ ਹੋਈ ਤਬਾਹੀ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ’ਚ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ। ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਮੁਤਾਬਕ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਜਾਨੋਂ ਮਾਰਨ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਮਿਲਣ ਲੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਸੰਭਾਵਨਾ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਮਰ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਹੁਲ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹਾਦਰ ਬਣਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ 31 ਅਕਤੂਬਰ 1984 ਨੂੰ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸਿੱਖ ਅੰਗ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਕਿਤਾਬ ’ਚ ਹੋਰ ਕੀ ਹੈ?
ਇਹ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੂਰੀ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਜਿਸ ’ਚ ਇਟਲੀ ’ਚ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ’ਚ ਬਿਤਾਏ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ’ਚ 1975 ਦੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗ਼ਲਤੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ’ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ’ਚੋਂ ਬਹੁਤਾ ਟਲ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 1992 ’ਚ ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਢਾਹੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਕਿਤਾਬ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਂਗੁਇਨ ਰੈਂਡਮ ਹਾਊਸ ਇੰਡੀਆ ਛਾਪਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਪਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਹਾਰਪਰਕੋਲਿਨਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ
ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਕਲੇਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲਾਂ ’ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਰਵਉੱਚ ਅਸਥਾਈ ਸੱਤਾ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ’ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਹਮਲਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਕਿਸੇ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਤਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਦਰਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ’ਚ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਰਹੇਗਾ। 1984 ਦੀ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਲੇਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬੇਗੁਨਾਹ ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਰਟੀ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਆਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਸੜਦੇ ਦੇਖੇ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦ ਸਨ, ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਇਸ ਵਰਣਨ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਜਵਾਬ
ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪੱਖ ’ਚ ਬੋਲਦਿਆਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਵੇਰਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਸੀ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਜੂਨ 1984 ’ਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅੰਦਰ ਹੋਇਆ ਫੌਜੀ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਹੁਕਮ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਜ਼ਖ਼ਮ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ’ਚ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਹਰ ਚੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਫਿਰ ਸੁਰਖੀਆਂ ’ਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ
ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2027 ’ਚ ਹੋਣੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ’ਚ ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਰਾਜ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਬਹਿਸ ’ਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਅੱਜ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ’ਚੋਂ ਹੋਰ ਹਿੱਸੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਆਉਣ ਦੀ ਵੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।




[…] […]