ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤਕਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਛੋਟੇ ਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਉਦਯੋਗਾਂ (MSME) ਲਈ ਵੱਡੀ ਰਾਹਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਣਜ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ 17 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਮਿਸ਼ਨ (Export Promotion Mission) ਤਹਿਤ ਚਾਰ ਵੱਡੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਖਰੀਦਦਾਰ-ਵਿਕਰੇਤਾ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨਿਰਯਾਤਕਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾਈ ਕਿਰਾਏ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਮਿਲੇਗੀ। ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਦਲਾਅਵਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਛੋਟੇ ਨਿਰਯਾਤਕਾਂ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸੌਖੀ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਕੀ-ਕੀ ਬਦਲਿਆ ਹੈ
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਮਾਰਕੀਟ ਐਕਸੈਸ ਸਪੋਰਟ (MAS) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਵਾਈ ਕਿਰਾਏ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਲਈ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਹੱਦ ਪਿਛਲੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਦੇ ₹75 ਲੱਖ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ ₹50 ਕਰੋੜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਨਿਰਯਾਤਕ ਹੀ ਇਸ ਸਹੂਲਤ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਸਨ; ਹੁਣ ਦਰਮਿਆਨੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤਕ ਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਪਾਰ ਮੇਲਿਆਂ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਡੈਲੀਗੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਖਰਚ ਵਾਪਸ ਪਾ ਸਕਣਗੇ।
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹਵਾਈ ਕਿਰਾਏ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਦਰ ਵੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ — ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਨਿਰਯਾਤਕਾਂ ਨੂੰ 95 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੱਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੋਗ ਨਿਰਯਾਤਕਾਂ ਨੂੰ 80 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੱਕ ਵਾਪਸੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਦਦ ਯੋਗ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 462 ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 600 ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਛੋਟੇ ਉਦਯੋਗ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਣ।
ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸਹੂਲਤ (LIFT) ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਘੱਟ ਨਿਰਯਾਤ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਮਦਦ ਪਹਿਲਾਂ 13 ਸੂਬਿਆਂ ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਸੀ, ਹੁਣ ਇਹ 34 ਸੂਬਿਆਂ ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 308 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਮਾਲ ਭੇਜਣ ਲਈ ਯੋਗ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਲੈਂਡ ਕਸਟਮ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇੰਟੀਗਰੇਟਿਡ ਚੈੱਕ ਪੋਸਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਲ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਮਾਲ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ‘ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਮਾਲ ਢੁਆਈ ਦੀ ਮਦਦ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੁਣ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਲੱਦਾਖ ਤੱਕ ਵੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਨਿਰਯਾਤ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਿਆਦ ਵੀ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਨਿਰਯਾਤਕਾਂ ਲਈ ਰਾਹ ਸੌਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਨਿਰਯਾਤ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਨੇ 12 ਨਵੰਬਰ 2025 ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2025-26 ਤੋਂ 2030-31 ਤੱਕ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ₹25,060 ਕਰੋੜ ਦਾ ਬਜਟ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਿਸ਼ਨ ਦੋ ਉਪ-ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲਦਾ ਹੈ — ਨਿਰਯਾਤ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ, ਜੋ ਵਪਾਰ ਵਿੱਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸੌਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਦਿਸ਼ਾ, ਜੋ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਵਿੱਤੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੋਧੇ ਗਏ ਚਾਰੇ ਦਖ਼ਲ — ਮਾਰਕੀਟ ਐਕਸੈਸ ਸਪੋਰਟ, ਟਰੇਡ ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਤੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ (TRACE) ਅਤੇ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ (LIFT) — ਨਿਰਯਾਤ ਦਿਸ਼ਾ ਤਹਿਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਿਸ਼ਨ ਤਹਿਤ ਨਿਰਯਾਤਕਾਂ ਲਈ ਕਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਯੋਗਤਾ ਦੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਸ਼ਰਤਾਂ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤੇ ਛੋਟੇ ਨਿਰਯਾਤਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਲੈ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ। ₹75 ਲੱਖ ਦੀ ਹੱਦ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਦਰਮਿਆਨੇ ਨਿਰਯਾਤਕਾਂ ਲਈ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਘੱਟ ਨਿਰਯਾਤ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੀ ਸੀਮਤ ਸੀ। ਤਾਜ਼ਾ ਸੋਧਾਂ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤਕਾਂ ਲਈ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸੋਧ ਸਿੱਧੀ ਰਾਹਤ ਹੈ। ਸੂਬੇ ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਛੋਟੇ-ਦਰਮਿਆਨੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ‘ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ — ਜਲੰਧਰ ਦਾ ਖੇਡ ਸਮਾਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਹੋਜ਼ਰੀ, ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਅਤੇ ਆਟੋ ਪਾਰਟਸ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਅਤੇ ਹੱਥ ਦੇ ਔਜ਼ਾਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ₹75 ਲੱਖ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ₹50 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ — ਭਾਵ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹੂਲਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਅੰਦਰ ਆ ਗਏ ਹਨ।
ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਨਿਰਯਾਤਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ, ਵਪਾਰ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਜਾ ਸਕਣਗੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਵਾਈ ਕਿਰਾਏ ਦਾ 80 ਤੋਂ 95 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਵਾਪਸ ਮਿਲੇਗਾ। LIFT ਤਹਿਤ ਘੱਟ ਨਿਰਯਾਤ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਅਤੇ ਮਾਲ ਭੇਜਣ ਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੂਰੀ 200 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੂਬੇ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਮਾਲ ਭੇਜਣਾ ਵੀ ਸਸਤਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਰਟੀਫਿਕੇਟਾਂ ਦੀ ਵਧੀ ਹੋਈ ਸੂਚੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਯਾਤਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮਦਦਗਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਯੂਰਪ ਜਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾਪਦੰਡ ਪੂਰੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅੱਗੇ ਕੀ
ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਨਿਯਮ 17 ਨਵੰਬਰ 2026 ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਹਨ। LIFT ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਪਾਂ ‘ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਜੋ 17 ਨਵੰਬਰ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਰਯਾਤਕ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਈਆਂ ਹੋਣ। ਨਿਰਯਾਤਕ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧਤ ਨਿਰਯਾਤ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਕੌਂਸਲ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਪਾਰ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਜਨਰਲ (DGFT) ਦੇ ਨੋਟਿਸ ਰਾਹੀਂ ਅਰਜ਼ੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੋਧਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿੰਨੇ ਨਿਰਯਾਤਕ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਾਇਦਾ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।




ਜਵਾਬ ਦੇਵੋ