ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਹਵਾ ’ਚ ਇਸ ਸਾਲ ਵੱਡਾ ਸੁਧਾਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੱਛ ਹਵਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (ਐੱਨਸੀਏਪੀ) ਤਹਿਤ ਹਵਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਮੇਟੀ (ਏਕਿਊਐੱਮਸੀ) ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ’ਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਾਲਾਨਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼ਹਿਰ ’ਚ ਪੀਐੱਮ10 ਦਾ ਪੱਧਰ 2025-26 ’ਚ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 26 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘੱਟ ਗਿਆ। ਸਾਲਾਨਾ ਔਸਤ 121 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਘਣ ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ 90 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਘਣ ਮੀਟਰ ’ਤੇ ਆ ਗਈ ਹੈ।
ਅੰਕੜੇ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ
ਪੀਐੱਮ10 ਉਹ ਛੋਟੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਯੋਗ ਕਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਧੂੜ ਤੇ ਧੂੰਆਂ, ਜੋ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੂਚਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ 2025-26 ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਔਸਤ 90 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਘਣ ਮੀਟਰ ਰਹੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ 2024-25 ’ਚ ਇਹ 121 ਸੀ। ਇਹ ਪੱਧਰ ਆਧਾਰ ਸਾਲ 2017-18 ਦੇ 114 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਘਣ ਮੀਟਰ ਨਾਲੋਂ ਵੀ 21 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘੱਟ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਹਵਾ ’ਚ ਲਗਾਤਾਰ ਸੁਧਾਰ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਵੱਛ ਹਵਾ ਸਰਵੇਖਣ ’ਚ ਵੀ ਤਰੱਕੀ
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੇ ਸਵੱਛ ਵਾਯੂ ਸਰਵੇਖਣ ’ਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਰੈਂਕਿੰਗ ਸੁਧਾਰੀ ਹੈ। 10 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ’ਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ 2024 ’ਚ 27ਵੇਂ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਸੀ, 2025 ’ਚ ਅੱਠਵੇਂ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਤੇ 2026 ’ਚ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤਰੱਕੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰ ਸਰਦੀਆਂ ’ਚ ਧੂੰਏਂ ਤੇ ਧੁੰਦ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸੁਧਾਰ ਪਿੱਛੇ ਕੀ ਕਾਰਨ
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਕਮੇਟੀ (ਸੀਪੀਸੀਸੀ) ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਾਤਾਵਰਨ-ਸਹਿ-ਮੈਂਬਰ ਸਕੱਤਰ ਸੌਰਭ ਕੁਮਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਰਹੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਖਿੰਡਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਤਾਪਮਾਨ ’ਚ ਹਾਲੇ ਬਹੁਤੀ ਗਿਰਾਵਟ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਇਸ ਲਈ ਤਾਪਮਾਨ ਉਲਟਾਓ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣੀ — ਉਹ ਹਾਲਤ ਜਿਸ ’ਚ ਗਰਮ ਹਵਾ ਦੀ ਪਰਤ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਨੇੜੇ ਹੀ ਫਸਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਰੇ ਵਿਭਾਗ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ’ਤੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪਿਛੋਕੜ: ਐੱਨਸੀਏਪੀ ਕੀ ਹੈ
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੱਛ ਹਵਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 2019 ’ਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ 130 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਟੀਚਾ ਪੀਐੱਮ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ’ਚ 2024 ਤੱਕ 20 ਤੋਂ 30 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੇ 2026 ਤੱਕ 40 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕਟੌਤੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2025-26 ’ਚ 108 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ’ਚ ਪੀਐੱਮ10 ਦਾ ਪੱਧਰ 2017-18 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਰਿਹਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਚੋਂ 72 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ’ਚ 20 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾ 26 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੁਧਾਰ ਇਸੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੁਝਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੈਂਕਿੰਗ ’ਚ ਛਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਤੇ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੀ ਤਿਆਰੀ
ਸਰਦੀਆਂ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਟਾਕਿਆਂ, ਆਵਾਜਾਈ, ਪਰਾਲੀ ਤੇ ਬਾਇਓਮਾਸ ਸਾੜਨ ਕਾਰਨ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਨਿਗਮ ਕੋਲ ਚਾਰ ਮਸ਼ੀਨੀ ਸੜਕ ਸਫਾਈ ਵਾਹਨ ਹਨ ਜੋ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਰੀਬ 240 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸੜਕਾਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ 11 ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਾਅ ਵਾਹਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਫੌਗਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤੇ ਐਂਟੀ-ਸਮੌਗ ਗੰਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਕਿ ਸਾਰੀ ਐੱਨਸੀਏਪੀ ਫੰਡ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਮਿਆਰੀ ਸੰਚਾਲਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਸੀਪੀਸੀਸੀ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਚਲਾਈ ਜਾਵੇ, ਹਰ ਮਸ਼ੀਨ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੌਗਬੁੱਕ, ਫੋਟੋਆਂ ਤੇ ਜੀਪੀਐੱਸ ਟਰੈਕਿੰਗ ਨਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਮਸ਼ੀਨ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਾਲੀ ਰਹੇ ਤਾਂ ਸੀਪੀਸੀਸੀ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਸੀਪੀਸੀਸੀ ਹਰ ਪੰਦਰਵਾੜੇ ਆਡਿਟ ਕਰੇਗੀ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਪੁਲਿਸ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਸਕੂਲਾਂ, ਈਕੋ-ਕਲੱਬਾਂ, ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਵੈਲਫੇਅਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਤੇ ਐੱਨਜੀਓਜ਼ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ
ਫਿਲਹਾਲ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਕਾਬੂ ’ਚ ਹੈ — ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਏਕਿਊਆਈ “ਤਸੱਲੀਬਖ਼ਸ਼” ਸ਼੍ਰੇਣੀ ’ਚ ਰਿਹਾ, ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ’ਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਦਿਨ “ਮੱਧਮ” ਦਰਜ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਇੱਕ ਵੀ ਦਿਨ “ਖ਼ਰਾਬ” ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਅਸਲੀ ਪਰੀਖਿਆ ਅਗਲੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ’ਚ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਦੋਂ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਪਟਾਕੇ, ਠੰਢ ਵਧਣ ਨਾਲ ਤਾਪਮਾਨ ਉਲਟਾਓ ਤੇ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਇਕੱਠਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇ ਹਵਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਤੇ ਨਿਗਮ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਨਿਗਰਾਨੀ ਜਾਰੀ ਰਹੀ ਤਾਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਇਸ ਸਰਦੀ ’ਚ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਹਵਾ ਦਾ ਆਪਣਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ — ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਸੁਧਾਰ ਅਸਥਾਈ ਵੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ:
- ਧਨਤੇਰਸ ’ਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਠੱਪ! ਸੈਕਟਰ 22 ਸਮੇਤ ਕਈ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ’ਚ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਜਾਮ, ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਖਾਲੀ ਪਾਰਕਿੰਗ ਵੀ ਨਾ ਵਰਤੀ ਗਈ
- ਇੱਕ ਕਲਾਸ ‘ਚ 70-80 ਬੱਚੇ! ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ‘ਚ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਘਾਟ, ਸੈਕਸ਼ਨ ਮਿਲਾਉਣੇ ਪਏ
- ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸਮੇਤ 6 ਰਾਜਾਂ-ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ’ਚ ਵੋਟਰ ਸੂਚੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸੁਧਾਰ ਮੁਹਿੰਮ! ਖਰੜਾ ਸੂਚੀ 30 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ, ਅੰਤਿਮ ਸੂਚੀ 21 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ




[…] ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਹਵਾ ’ਚ ਵੱਡਾ ਸੁਧਾਰ! PM10 ਇੱਕ ਸਾ… […]