ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਰਾਤ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਥੰਮ੍ਹੀ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਮੋਟੀ ਚਾਦਰ ਛਾ ਗਈ। ਪਰਾਲੀ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਤੇ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ — ਦਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਦਾ ਹਵਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੂਚਕ ਅੰਕ (AQI) 400 ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ, ਜੋ ‘ਗੰਭੀਰ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ। ਸੋਮਵਾਰ ਸਵੇਰੇ ਵੀ ਹਾਲਾਤ ਸੁਧਰੇ ਨਹੀਂ ਹਨ — ਲਾਈਵ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਦਾ AQI ਸਵੇਰੇ 335 ਦਰਜ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਖ਼ਤਰਨਾਕ’ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ PM2.5 ਹੈ।
ਸ਼ਨਿੱਚਰਵਾਰ ਨੂੰ ਹੀ 5 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ‘ਮਾੜੀ’
ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਨਿੱਚਰਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਛੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜ ਦੀ ਹਵਾ ‘ਮਾੜੀ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ AQI 204, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ 222, ਖੰਨਾ ਦਾ 201, ਜਲੰਧਰ ਦਾ 205 ਤੇ ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਦਾ 281 ਦਰਜ ਹੋਇਆ, ਜਦਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 115 ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਰਿਹਾ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਮੁਤਾਬਕ 201–300 AQI ‘ਮਾੜਾ’, 301–400 ‘ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ’ ਤੇ 401–500 ‘ਗੰਭੀਰ’ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਗੰਭੀਰ ਹਵਾ ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਲਾਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਮਾੜੇ
ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਖੰਨਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪਟਿਆਲਾ, ਸੰਗਰੂਰ, ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਤੇ ਮੁਹਾਲੀ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨਾ ਅਜੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰਾਂ ’ਤੇ ਹੈ। ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਧੂੰਏਂ ਵਰਗੇ ਹਾਲਾਤ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ — ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਵੀ ਦਿੱਖ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਸੜੀ ਪਰਾਲੀ ਦੀ ਸੁਆਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਤੈਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦੇ ਇੱਕ ਵਸਨੀਕ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹਰ ਸਾਲ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਪਿੰਡ ਇਸੇ ਧੂੰਏਂ ਵਿੱਚ ਜਿਊਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ-ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਕੋਲ ਗਲ਼ੇ ਦੀ ਖਰਾਸ਼, ਬੁਖ਼ਾਰ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸਰਕਾਰੀ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਮੋਟੇ ਕਣਾਂ ਵਾਲੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਹਵਾ ਸਾਹ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਿਅੰਗ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅੱਗਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਹਵਾ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਗਰਾਨੀ ਉਪਕਰਣ ਲਾਉਣ ਲਈ ਫੰਡ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਪਿਛੋਕੜ: 3,307 ਅੱਗਾਂ, ਜੁਰਮਾਨੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅੱਗਾਂ ਨਹੀਂ ਰੁਕੀਆਂ
ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ 7 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀਆਂ 3,307 ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਜ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਤਰਨਤਾਰਨ 623 ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ (435), ਸੰਗਰੂਰ (294), ਬਠਿੰਡਾ (274) ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (235) ਹਨ। ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ’ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਵਜੋਂ ₹60.60 ਲੱਖ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ ₹32.50 ਲੱਖ ਹੀ ਵਸੂਲ ਹੋ ਸਕਿਆ ਹੈ। ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 77 FIR ਦਰਜ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਜਾਂਚੇ ਗਏ 157 ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 94 ’ਤੇ ਪਰਾਲੀ ਸੜਦੀ ਮਿਲੀ।
ਇਸਰੋ ਦੇ ਇਨਸੈਟ-3ਡੀਐੱਸ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਨੇ ਸ਼ਨਿੱਚਰਵਾਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ 415 ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਧੱਬੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ — ਜੋ 1 ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਾਢੇ ਪੰਜ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹਨ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਪਟਾਕਿਆਂ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਉਂਦਿਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਹਰੇ ਪਟਾਕੇ ਤੈਅ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਰਾਤ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਆਈਆਂ।
ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਾਲਾਤ ਗੰਭੀਰ
ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੀਵਾਲੀ ਸਵੇਰੇ ਹਵਾ ਦਾ ਕੁੱਲ AQI 384 ਦਰਜ ਹੋਇਆ, ਜੋ ‘ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਗ਼ (450), ਆਰਕੇ ਪੁਰਮ (449) ਤੇ ਆਈਆਈਟੀ ਦਿੱਲੀ (446) ਸਮੇਤ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 11 ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੇਂਦਰ ‘ਗੰਭੀਰ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਤੋਂ ਹੀ ਗ੍ਰੇਡਡ ਰਿਸਪਾਂਸ ਐਕਸ਼ਨ ਪਲਾਨ (GRAP) ਦਾ ਤੀਜਾ ਪੜਾਅ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਨਿਰਮਾਣ ਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਸੋਮਵਾਰ ਸਵੇਰੇ ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਦਾ AQI 406 ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ: ਸਿਹਤ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਤੇ ਮੌਸਮ ਦੀ ਉਮੀਦ
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਮੁਤਾਬਕ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦੀ ਕੋਈ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤੇ ਧੁੰਦ-ਧੂੰਆਂ ਜਾਰੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਤੇ ਸਾਹ-ਦਮੇ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਸੈਰ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਨ, ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਸਮੇਂ ਮਾਸਕ ਪਾਉਣ ਤੇ ਘਰ ਅੰਦਰ ਹਵਾ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਣ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅੱਗਾਂ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦੀਆਂ ਤੇ ਹਵਾ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦੀ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਇਹ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਚਾਦਰ ਬਣੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ।




[…] ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਰਾਤ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ … […]
[…] ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਰਾਤ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ … […]