ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਰਾਤ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦਾ ਧੂੰਆਂ, ਖੇਤਾਂ ’ਚ ਸੜਦੀ ਪਰਾਲੀ ਤੇ ਠੰਢੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ’ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਮੋਟੀ ਚਾਦਰ ਚਾੜ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ (CPCB) ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ’ਚ 8 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਹਵਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੂਚਕ ਅੰਕ (AQI) 445 ਦਰਜ ਹੋਇਆ — ‘ਗੰਭੀਰ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ — ਤੇ 9 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ 399 ’ਤੇ ਰਿਹਾ। ਲੁਧਿਆਣਾ ’ਚ AQI 313, ਜਲੰਧਰ ’ਚ 298, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ’ਚ 234 ਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ’ਚ 210 ਰਿਹਾ। ਮਤਲਬ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਿਹਤ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੱਦਾਂ ’ਤੇ ਹੈ।
ਸਰੀਰ ’ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ?
ਧੂੰਏਂ ’ਚ ਮੌਜੂਦ ਬਾਰੀਕ ਕਣ PM2.5 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹਨ — ਇਹ ਇੰਨੇ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਹ ਰਾਹੀਂ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਖ਼ੂਨ ’ਚ ਵੀ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਮੁਤਾਬਕ PM2.5 ਦਾ 24 ਘੰਟੇ ਦਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪੱਧਰ ਸਿਰਫ਼ 15 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਘਣ ਮੀਟਰ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ’ਚ ਇਹ ਪੱਧਰ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹਵਾ ’ਚ ਸਾਹ ਲੈਣ ਨਾਲ ਖੰਘ, ਗਲੇ ’ਚ ਖਰਾਸ਼, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਅੱਖਾਂ ’ਚ ਜਲਨ ਤੇ ਐਲਰਜੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦਮਾ ਤੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ’ਚ ਵੀ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਫੇਫੜੇ ਅਜੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀਆਂ 7 ਸਲਾਹਾਂ
1. ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਘੱਟ ਕਰੋ — ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਸਵੇਰੇ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੈਰ ਜਾਂ ਕਸਰਤ ਕੁਝ ਦਿਨ ਟਾਲ ਦੇਣਾ ਹੀ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। 2. ਜੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਿੱਟ ਹੋਣ ਵਾਲਾ N95 ਮਾਸਕ ਪਹਿਨੋ — ਇਹ ਹਵਾ ਦੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 95 ਫ਼ੀਸਦੀ ਬਾਰੀਕ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਸਕ ਨੱਕ, ਮੂੰਹ ਤੇ ਠੋਡੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕੇ। ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਮਾਸਕ PM2.5 ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। 3. ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਖੇਡਣ ਨਾ ਭੇਜੋ, ਤੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸੀ ’ਤੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰੱਖੋ। ਦੋ ਸਾਲ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਸਕ ਨਾ ਪਹਿਨਾਓ — ਇਸ ਬਾਰੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ। 4. ਖਿੜਕੀਆਂ-ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਰੱਖੋ, ਤੇ ਜੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ’ਚ HEPA ਏਅਰ ਪਿਊਰੀਫਾਇਰ ਚਲਾਓ। 5. ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਧੂੰਆਂ ਨਾ ਬਣਾਓ — ਅਗਰਬੱਤੀ, ਮੱਛਰਦਾਨੀ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਚਿਮਨੀ ਵਾਲੇ ਹੀਟਰ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰੋ। 6. ਦਮਾ ਜਾਂ ਸਾਹ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ ਆਪਣਾ ਇਨਹੇਲਰ ਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਲ ਰੱਖਣ, ਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਦਵਾਈ ਨਾ ਛੱਡਣ। 7. ਸਾਹ ਲੈਣ ’ਚ ਤਕਲੀਫ਼, ਛਾਤੀ ’ਚ ਦਰਦ, ਲਗਾਤਾਰ ਖੰਘ ਜਾਂ ਅੱਖਾਂ ’ਚ ਤੇਜ਼ ਜਲਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ — ਇਹ ਲੱਛਣ ਹਲਕੇ ’ਚ ਨਾ ਲਓ।
ਪਿਛੋਕੜ: ਹਰ ਸਾਲ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ
ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਅਕਤੂਬਰ-ਨਵੰਬਰ ’ਚ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ, ਪਟਾਕਿਆਂ ਤੇ ਠੰਢੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਅਸਰ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ-ਹਰਿਆਣਾ ’ਚ ਹਵਾ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਠੰਢੀ ਹਵਾ ’ਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਧੂੰਆਂ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ। WHO ਮੁਤਾਬਕ ਦੁਨੀਆ ਦੀ 99 ਫ਼ੀਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕੇ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ।
ਅੱਗੇ ਕੀ?
ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੋ — ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ AQI ਜ਼ਰੂਰ ਚੈੱਕ ਕਰੋ। ਜਦੋਂ AQI 300 ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬਾਹਰੀ ਕਸਰਤ ਤੇ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਚੋ। ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਮੁਤਾਬਕ 11 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਮੀਂਹ ਦੀ ਆਸ ਹੈ, ਜੋ ਹਵਾ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ’ਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ — ਪਰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸਾਵਧਾਨੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬਚਾਅ ਹੈ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ:




[…] ਦਿਨੇ ਧੁੱਪ — ਪਾਰਾ 31 ਡਿਗਰੀ, ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ• ਦੀਵਾਲੀ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਧੂੰਆਂ! …• ‘ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰ ਰਹੀ […]
[…] ਦਿਨੇ ਧੁੱਪ — ਪਾਰਾ 31 ਡਿਗਰੀ, ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ• ਦੀਵਾਲੀ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਧੂੰਆਂ! …• ‘ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰ ਰਹੀ […]
[…] ਦੀਵਾਲੀ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਧੂੰਆਂ! … […]